ABŞ Ukraynada müharibənin dayandırılması ilə bağlı danışıqları yenidən canlandırmaq məqsədilə Avropada dondurulmuş Rusiya dövlət aktivlərinin bir hissəsinin açılmasını və Vaşinqtonun nəzarətinə verilməsini təklif edib. Lakin Avropa rəsmiləri bu təşəbbüsü rədd ediblər. Bu barədə Financial Times (FT) müzakirələrlə tanış olan dörd mənbəyə istinadən məlumat yayıb.

Nəşrin məlumatına görə, təşəbbüsü ötən həftə Mayamidə keçirilən görüşlərdə ABŞ Prezidenti Donald Trampın xüsusi elçisi Stiv Uitkoff və onun kürəkəni Cared Kuşner təqdim ediblər. Müzakirələrdə Ukrayna, Fransa, Almaniya, Böyük Britaniya, Avropa İttifaqı (Aİ) və NATO nümayəndələri iştirak ediblər.

Təkliflər arasında dondurulmuş vəsaitləri Vaşinqtonun nəzarəti altında idarə edəcək xüsusi maliyyə strukturunun yaradılması da olub.

Avropa ölkələri təklifə qarşı çıxıb
Təşəbbüs Kiyevdə və Avropa paytaxtlarında ABŞ administrasiyasının Moskva ilə razılaşmaya nail olmaq yanaşması ilə bağlı narahatlıq yaradıb. Mənbələrin bildirdiyinə görə, Avropa nümayəndələri həm aktivlər üzərində nəzarətin ABŞ-a verilməsinə, həm də vəsaitlərin hər hansı hissəsinin Rusiyaya qaytarılmasına qarşı çıxıblar.

Financial Times qəzetinin həmsöhbətlərindən biri bildirib ki, amerikalı tərəfə bu təşəbbüsün həyata keçirilməyəcəyi açıq şəkildə çatdırılıb.

Almaniya kansleri Fridrix Merts də cümə axşamı Brüsseldə keçirilən Avropa İttifaqı liderlərinin sammitinə gələrkən təşəbbüsə qarşı mövqeyini açıqlayıb.

“Bunlar Avropada dondurulmuş aktivlərdir və Avropada da dondurulmuş vəziyyətdə qalmalıdır. Bu, bizim işimizdir və qərarları biz veririk”, – Merts bildirib.

ABŞ tərəfinin nümayəndəsi isə Rusiya aktivlərinin hərtərəfli sülh sazişi çərçivəsində müzakirə olunduğunu qeyd edib. Bununla belə, vəsaitlərin mümkün istifadəsi və dondurulmasının aradan qaldırılması ilə bağlı yekun qərar qəbul edilməyib. Ukraynalı danışıqlarçılar da daha əvvəl ABŞ nümayəndələri ilə görüşlərdə bu məsələnin müzakirə olunduğunu bildiriblər.

Avropada təxminən 260 milyard avro dəyərində Rusiya aktivləri dondurulub
Rusiyanın 2022-ci ildə Ukraynaya qarşı genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlara başlamasından sonra Qərb ölkələri Rusiyaya məxsus təxminən 260 milyard avro həcmində dövlət aktivlərini dondurublar. Vəsaitlərin əsas hissəsi Avropa İttifaqında yerləşir.

Dondurulmuş aktivlərdən əldə olunan gəlirlər G7 ölkələrinin Ukraynaya ayırdığı 45 milyard avro məbləğində kreditin dəstəklənməsi üçün istifadə olunur. Bununla yanaşı, bir sıra Avropa hökumətləri hüquqi riskləri əsas gətirərək aktivlərin əsas məbləğinin müsadirə edilməsinə qarşı çıxırlar.

Ötən ilin sonunda Aİ liderləri Rusiya təzminat ödəməyəcəyi təqdirdə dondurulmuş aktivlərin Ukraynanın bərpasının maliyyələşdirilməsi üçün mənbə kimi istifadə olunması barədə razılığa gəliblər.

Vəsaitlərin dondurulmasının aradan qaldırılması üçün Aİ-yə üzv 27 ölkənin hamısının razılığı tələb olunur. Belə bir razılığın əldə edilməsinin çətin olacağı gözlənilir. Kiyev və bəzi Avropa hökumətləri isə dondurulmuş vəsaitlərin Ukraynaya dəstək məqsədilə istifadəsini müdafiə edirlər.

Oxşar təklif daha əvvəl də irəli sürülüb
FT-nin məlumatına görə, Rusiya aktivlərinin bir hissəsinin istifadəsi ilə bağlı oxşar müddəa Tramp administrasiyasının əvvəlki dövrdə irəli sürdüyü, lakin dəstəklənməyən 28 bəndlik sülh planında da yer alıb.

ABŞ rəsmisinin sözlərinə görə, Vaşinqton Kiyevdən vəsaitlərin mənbəyindən asılı olmayaraq onların necə bölüşdürüləcəyinə dair plan hazırlamağı da istəyib. Ukraynaya korrupsiya ilə mübarizə və maliyyə hesabatlılığının təmin edilməsi məsələlərində Dünya Bankı ilə əməkdaşlıq etmək təklif olunub.

Rusiya isə dondurulmuş vəsaitlərin geri qaytarılmasını tələb etməkdə davam edir. Kremlin mətbuat katibi Dmitri Peskov çərşənbə günü Moskvanın aktivlərin qaytarılması üçün “bütün mümkün səyləri” göstərəcəyini bildirib. Rusiya dövlət mediasının məlumatına görə, Peskov bu məqsədlə məhkəmə proseslərindən də istifadə etmək niyyətində olduqlarını qeyd edib.