Politoloq Ülkər Piriyeva
YAP-ın fəal üzvü

Bakı, 26 oktyabr - Azadmedia.az

Bakı – qlobal dialoqun ünvanı -

26 oktyabr tarixində Prezident İlham Əliyevin BMT Baş katibinin müavini, Sivilizasiyalar Alyansının Ali Nümayəndəsi və BMT-nin İslamofobiya ilə mübarizə üzrə xüsusi elçisi Migel Anxel Moratinosu qəbul etməsi ilk baxışda mədəniyyətlərarası dialoq və İslamofobiya ilə mübarizə mövzusunda növbəti yüksək səviyyəli görüş kimi görünə bilər. Lakin görüşün siyasi-diplomatik mahiyyəti daha geniş çərçivədə qiymətləndirilməlidir.

Bu görüş Azərbaycanın son illərdə formalaşdırdığı dialoq diplomatiyasının institusional xarakter aldığını göstərən mühüm mesajlardan biridir.

Azərbaycanın Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu artıq yalnız ölkə daxilində keçirilən mədəni tədbir deyil. Moratinosun ifadə etdiyi kimi, Forum beynəlxalq səviyyədə mədəniyyətlərarası və dinlərarası dialoqun təşviq edildiyi mühüm platformaya çevrilib. Bunun diplomatik baxımdan xüsusi əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, Azərbaycan burada yalnız müzakirələrin iştirakçısı deyil, beynəlxalq dialoq üçün məkan və gündəm formalaşdıran ölkə rolunda çıxış edir.

Bu, müasir diplomatiyada əhəmiyyətli üstünlükdür.

Çünki bu gün beynəlxalq münasibətlər yalnız dövlətlərarası siyasi danışıqlardan ibarət deyil. İnamsızlığın, dini ayrı-seçkiliyin, radikallaşmanın və sivilizasiyalararası qarşıdurma ritorikasının artdığı bir şəraitdə dövlətlərin beynəlxalq nüfuzu onların nə qədər silaha, iqtisadi resursa və siyasi təsir imkanına malik olması ilə yanaşı, fərqli cəmiyyətləri eyni masa ətrafında toplamaq qabiliyyəti ilə də ölçülür.

Azərbaycanın bu istiqamətdə ortaya qoyduğu yanaşmanın fərqləndirici xüsusiyyəti də məhz budur.

Bakıdan verilən mesaj: qarşıdurma deyil, qarşılıqlı anlaşma

Prezident İlham Əliyevin Forumun beynəlxalq ictimaiyyəti narahat edən aktual məsələlərin müzakirəsi və qarşılıqlı anlaşmanın təşviqi baxımından əhəmiyyətini vurğulaması təsadüfi deyil.

Burada söhbət sadəcə tolerantlıq haqqında danışmaqdan getmir. Daha mühüm məsələ müxtəlif dini, mədəni və siyasi mövqelərin bir-birini dinləyə biləcəyi davamlı diplomatik mühitin yaradılmasıdır.

Azərbaycanın BMT-nin Sivilizasiyalar Alyansına uzunmüddətli dəstəyi və könüllü maliyyə töhfələri də bu siyasətin yalnız siyasi bəyanat səviyyəsində qalmadığını göstərir. Diplomatiyada sözlə əməl arasında uyğunluq etimadın əsas şərtlərindən biridir. Azərbaycanın Alyansın fəaliyyətinə həm siyasi, həm də maliyyə baxımından dəstək verməsi onun bu platformaya münasibətinin strateji xarakter daşıdığını nümayiş etdirir.

Bu baxımdan Moratinosun Azərbaycanı və Prezident İlham Əliyevin siyasətini yüksək qiymətləndirməsi də xüsusi diplomatik məna daşıyır.

İslamofobiya ilə mübarizə: Azərbaycanın gündəlik formalaşdıran mövqeyi

Görüşün diqqət çəkən digər istiqaməti İslamofobiya məsələsidir.

Azərbaycanın bu mövzuda beynəlxalq konfranslar keçirməsi və məsələni qlobal gündəmdə saxlamaq səyləri ölkənin İslam dünyası ilə münasibətlərinin yalnız siyasi və iqtisadi əməkdaşlıqla məhdudlaşmadığını göstərir.

Burada daha mühüm məqam Azərbaycanın İslamofobiyaya qarşı mübarizəni sivilizasiyalararası qarşıdurmanın dərinləşdirilməsinə deyil, qarşılıqlı hörmətin möhkəmləndirilməsinə bağlamasıdır.

Bu yanaşma Azərbaycan diplomatiyasına əlavə manevr imkanları yaradır. Bakı eyni zamanda həm Qərb institutları ilə dialoq aparan, həm İslam dünyası ilə sıx əlaqələr saxlayan, həm də müxtəlif mədəniyyətlərin bir arada mövcudluğunu təşviq edən platforma kimi çıxış edə bilir.

Belə bir mövqe müasir beynəlxalq münasibətlərdə Azərbaycan üçün mühüm diplomatik körpü funksiyası yaradır.

Prezident Əliyevin diplomatik xəttində mühüm bir detal

Görüşdə diqqətdən kənarda qalmamalı məqamlardan biri də Prezident İlham Əliyevin Azərbaycanın bundan sonra da Sivilizasiyalar Alyansının fəaliyyətinə dəstəyini davam etdirəcəyini bildirməsidir.

Bu ifadə yalnız mövcud əməkdaşlığın davam etdirilməsi vədi kimi deyil, Azərbaycanın beynəlxalq humanitar gündəlikdə uzunmüddətli iştirak niyyətinin göstəricisi kimi də oxuna bilər.

Başqa sözlə, Azərbaycan özünü yalnız regional proseslərə reaksiya verən dövlət kimi deyil, qlobal müzakirələrin formalaşmasına töhfə verən tərəf kimi təqdim edir.

Bu, xüsusilə mühüm diplomatik yanaşmadır. Çünki beynəlxalq nüfuz yalnız siyasi hadisələr zamanı göstərilən fəallıqla deyil, uzunmüddətli və ardıcıl təşəbbüslərin institusionallaşdırılması ilə formalaşır.

Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu da məhz belə institusional platformalardan birinə çevrilir.

Azərbaycanın “yumşaq güc” potensialı

Bu görüş Azərbaycanın yumşaq güc imkanları baxımından da ayrıca əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycanın ev sahibliyi etdiyi beynəlxalq tədbirlər, mədəniyyətlərarası dialoq təşəbbüsləri, dini və mədəni müxtəlifliyə dair platformalar ölkənin xarici siyasətinin yalnız klassik diplomatik kanallarla deyil, ictimai diplomatiya vasitəsilə də həyata keçirildiyini göstərir.

Bakı burada öz coğrafi mövqeyindən də diplomatik üstünlük əldə edir. Avropa ilə Asiyanın, müxtəlif dini və mədəni məkanların kəsişməsində yerləşən Azərbaycan üçün mədəniyyətlərarası dialoq yalnız ideoloji seçim deyil, həm də ölkənin beynəlxalq mövqeyini gücləndirən strateji alətdir.

Bu səbəbdən Bakının dialoq platforması kimi mövqeləndirilməsi uzunmüddətli perspektivdə Azərbaycanın beynəlxalq siyasi kapitalını artırmaq imkanına malikdir.

Əsas diplomatik nəticə

26 oktyabr görüşünün ən mühüm nəticəsini bir cümlə ilə ifadə etmək mümkündür:

Azərbaycan dialoqu sadəcə müdafiə etdiyi dəyər kimi deyil, beynəlxalq münasibətlərdə istifadə etdiyi diplomatik alət kimi təqdim edir.

Prezident İlham Əliyevin Moratinosla görüşü də bu xəttin davamıdır. Burada Azərbaycan özünü qarşıdurmaların tərəfi kimi deyil, fərqli tərəflərin danışa bildiyi məkan; dini və mədəni fərqlərin parçalanma səbəbi deyil, qarşılıqlı anlaşma üçün imkan olduğu platforma kimi təqdim edir.

Moratinosun Azərbaycanın fəaliyyətinə verdiyi yüksək qiymət isə bu siyasətin beynəlxalq institutlar tərəfindən də müşahidə və dəstəkləndiyini göstərən mühüm diplomatik göstəricidir.

Əslində, bu görüşün ən böyük siyasi mesajı məhz burada gizlənir: dünyada etimad böhranının dərinləşdiyi bir dövrdə Azərbaycan öz beynəlxalq rolunu yalnız siyasi güc üzərindən deyil, dialoq yaratmaq qabiliyyəti üzərindən də qurur.

Bu yanaşma Azərbaycanın xarici siyasətinin humanitar ölçüsünü gücləndirməklə yanaşı, Bakının gələcəkdə qlobal mədəniyyətlərarası və dinlərarası dialoq gündəliyində daha fəal və təşəbbüskar aktor kimi çıxış etməsi üçün əlavə imkanlar yaradır.

Diplomatiyada bəzən ən güclü mövqe ən yüksək səslə danışmaq deyil, başqalarının danışa biləcəyi masanı qurmaqdır. Bakı son illərdə məhz belə bir masa qurmağa çalışır.