Zengezur’dan Palandöken’e/Zengezur Koridoru yalnızca Kafkasya’nın ulaşım haritasını değiştirmiyor; doğru planlama yapılırsa Erzurum’u Palandöken üzerinden bölgesel lojistik merkezine dönüştürebilecek yeni bir fırsat sunuyor.

Bazı ulaşım projeleri vardır; yalnızca iki noktayı birbirine bağlamaz, coğrafyanın ekonomik anlamını da değiştirir. Zengezur Koridoru tam da böyle bir proje.

Bugün Zengezur denildiğinde çoğu kişinin aklına Azerbaycan, Ermenistan, Nahçıvan ve Türkiye arasındaki yeni ulaşım bağlantısı geliyor. Oysa meselenin asıl büyük fotoğrafı bundan daha geniş. Zengezur, Çin’den Orta Asya’ya, Hazar’dan Kafkasya’ya ve Türkiye üzerinden Avrupa’ya uzanan ticaret ağlarının yeniden şekillendiği bir dönemin önemli halkalarından biri.

İşte bu noktada Erzurum’un önünde kritik bir soru beliriyor:

Zengezur’dan geçecek ticaret hattı Erzurum’a ne bırakacak?

Çünkü bir koridorun güzergâh üzerinde bulunmak tek başına ekonomik kazanç anlamına gelmiyor. Asıl mesele, o güzergâhın üzerinde bulunan şehirlerin taşıma hattından lojistik, üretim, depolama, ihracat ve yatırım merkezi haline gelebilmesi.

Erzurum açısından tartışılması gereken yer tam da burasıdır.

Zengezur sadece bir yol değil, yeni bir ticaret denklemidir

Zengezur Koridoru’nun Azerbaycan’ın ana karası ile Nahçıvan’ı birbirine bağlaması ve Türkiye yönünde yeni bir ulaşım alternatifi oluşturması hedefleniyor. 2025 Washington mutabakatından sonra proje, TRIPP adıyla yeni bir uygulama çerçevesine kavuşurken, 2026 yılında hukuki ve altyapısal hazırlıkların sürdüğü görülüyor. Azerbaycan tarafı, kendi topraklarında Ermenistan sınırına doğru uzanan demiryolu ve karayolu çalışmalarında önemli ilerleme kaydedildiğini açıklıyor.

Türkiye açısından ise bu hattın anlamı yalnızca Azerbaycan'a daha doğrudan ulaşmak değil. Zengezur, Orta Koridor'un alternatif ve tamamlayıcı güzergâhlarından biri olarak değerlendiriliyor. Böylece Türkiye'nin Kafkasya ve Orta Asya ile ticari bağlantılarında yeni bir kapı açılması hedefleniyor.

Burada Erzurum'un önemi ortaya çıkıyor.

Çünkü Erzurum, doğu ile batı arasındaki ulaşım aksının üzerinde bulunan, kara ve demiryolu bağlantıları bulunan bir şehir. Palandöken Lojistik Merkezi de bu potansiyelin somut altyapılarından biri.

Kuzeydoğu Anadolu Kalkınma Ajansı'nın verilerine göre Palandöken Lojistik Merkezi, Erzurum Organize Sanayi Bölgesi'ne komşu konumda, 327 bin metrekarelik alan ve yıllık 437 bin ton yük kapasitesi öngörüsüyle planlandı. Erzurum'un lojistik merkez olarak değerlendirilmesinde kentin doğu-batı ulaşım bağlantıları önemli bir avantaj olarak ortaya konuluyor.

Dolayısıyla mesele artık şu olmalıdır:

Zengezur’dan gelen hareketlilik Erzurum’da nerede karşılanacak?

Palandöken, bekleyen bir tesis mi olacak; yoksa ticaretin adresi mi?

Erzurum'un önündeki en büyük tehlike, büyük ulaşım projelerini sadece seyretmek.

Kars-Iğdır-Dilucu hattı, Nahçıvan bağlantısı ve Zengezur güzergâhı konuşulurken Erzurum'un kendisini bu ticaret zincirinin dışında düşünmesi mümkün değil. Nitekim bölgesel kalkınma çalışmalarında Zengezur'un TRA2 Bölgesi üzerindeki muhtemel etkileri ayrıca ele alınmış durumda. Ancak Erzurum'un avantajı yalnızca coğrafi konumundan değil, lojistik altyapısından da kaynaklanıyor.

Burada Palandöken Lojistik Merkezi'nin rolü yeniden düşünülmeli.

Bir lojistik merkez yalnızca yük indirip bindirilen bir alan değildir.

Depolama vardır.

Gümrükleme vardır.

Dağıtım vardır.

Katma değerli lojistik hizmetleri vardır.

Üretici ile ihracatçıyı buluşturma vardır.

Ve en önemlisi, şehir ekonomisinin dışarıdan gelen ticaret hareketinden pay almasını sağlayacak bir organizasyon vardır.

Eğer Zengezur üzerinden Türkiye'ye ulaşan yük, Erzurum'un yanından geçip başka merkezlerde depolanacak, işlenecek ve dağıtılacaksa Erzurum yalnızca transit güzergâhın üzerinde kalır.

Ama Palandöken Lojistik Merkezi; OSB, demiryolu, karayolu, gümrük, depolama ve ihracat kapasitesiyle bütünleşebilirse Erzurum başka bir pozisyona geçebilir.

Geçiş noktası olmaktan çıkıp dağıtım merkezine dönüşebilir.

İşte asıl ekonomik sıçrama burada başlar.

Zengezur’dan Palandöken’e uzanan stratejik hat

Bugün dünya ticaretinde yalnızca mesafe değil, alternatif güzergâhların bulunması da büyük önem taşıyor. Rusya-Ukrayna savaşı, Kızıldeniz'deki güvenlik sorunları ve bölgesel gerilimler, uluslararası ticarette tek bir güzergâha bağımlılığın ne kadar riskli olduğunu gösterdi. Bu nedenle Orta Koridor gibi alternatif rotaların önemi arttı.

Zengezur da bu büyük dönüşümün bir parçası.

Fakat Erzurum için asıl mesele Zengezur'un açılıp açılmayacağından biraz daha farklıdır.

Zengezur açıldığında Erzurum hazır olacak mı?

Bu soru bugün sorulmalı.

Çünkü koridorların ekonomik getirisi kendiliğinden oluşmaz. Bunun için yerel yönetimlerden kamu kurumlarına, ticaret ve sanayi kuruluşlarından lojistik sektörüne kadar ortak bir strateji gerekir.

Erzurum'un yapması gereken; yalnızca "koridorun bize faydası olur" demek değil, bu faydanın nasıl alınacağını bugünden planlamaktır.

Palandöken Lojistik Merkezi'nin kapasitesi ve işlevi yeniden ele alınmalı; demiryolu bağlantılarının etkinliği artırılmalı; OSB ile lojistik merkez arasındaki entegrasyon güçlendirilmeli; gümrük ve dış ticaret işlemleri hızlandırılmalı; depolama ve dağıtım yatırımları teşvik edilmelidir.

Daha da önemlisi Erzurum, kendisini yalnızca bölgesel bir şehir olarak değil, Kafkasya-Orta Asya-Türkiye hattında bir lojistik düğüm noktası olarak konumlandırmalıdır.

Çünkü mesele bir demiryolunun Erzurum'dan geçmesi değildir.

Mesele, ticaretin Erzurum'da durmasıdır.

Zengezur'un gerçek ekonomik karşılığı da burada ortaya çıkacaktır.

Bugün Kafkasya'da yeni bir ulaşım haritası çiziliyor. Azerbaycan tarafında altyapı yatırımları ilerliyor, Ermenistan üzerinden geçecek bölüm için hukuki ve teknik çalışmalar sürüyor. Türkiye'de ise Kars-Iğdır-Dilucu demiryolu bağlantısı bu yeni ulaşım denkleminde önemli bir halka olarak öne çıkıyor.

Erzurum ise bu zincirin doğrudan üzerinde bulunmasa bile, doğu-batı lojistik bağlantısının güçlü bir ara merkezi olma potansiyeline sahip.

Bu nedenle "Zengezur'dan Palandöken'e" ifadesi aslında bir mesafe tanımı değil, bir strateji önerisidir.

Zengezur'da oluşacak yeni ticaret hareketinin Palandöken'de karşılık bulması...

Palandöken'de depolanan yükün Erzurum'daki üreticiye ulaşması...

Erzurum'da üretilen malın aynı hat üzerinden Kafkasya'ya ve Orta Asya'ya açılması...

Asıl hedef bu olmalıdır.

Çünkü tarih boyunca şehirleri büyüten yalnızca yollar olmadı.

Yolların üzerinde kurulan ticaret düzenleri şehirleri büyüttü.

Erzurum'un önünde şimdi böyle bir fırsat var.

Fakat fırsat ile sonuç arasında çok önemli bir fark bulunuyor:

Fırsatı herkes görür.

Sonucu ise hazırlıklı olan şehir alır.