Çinin Şençjen şəhərində Rusiya Prezidenti Vladimir Putin, ABŞ Prezidenti Donald Tramp və Çin Xalq Respublikasının Sədri Si Cinpinin iştirakı ilə üçtərəfli görüş keçirilib. Asiya-Sakit Okean İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının (APEC) sammiti çərçivəsində baş tutan görüş beynəlxalq münasibətlərin gələcək istiqamətləri, qlobal təhlükəsizlik və böyük dövlətlər arasında əməkdaşlıq perspektivlərinin müzakirəsi baxımından diqqət çəkib.
Görüşün yekununda üç ölkənin rəhbərləri birgə bəyannamə qəbul ediblər. Sənəddə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının islahatlarının aparılmasına dəstək ifadə olunub, dövlət rəsmilərinin immunitetlərinin qorunmasının vacibliyi vurğulanıb, enerji sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi və nüvə risklərinin azaldılması istiqamətində dialoqun davam etdirilməsi barədə razılıq bildirilib.
Rusiya, ABŞ və Çin liderləri beynəlxalq münasibətlər sistemində strateji sabitliyin və təhlükəsizliyin qorunmasının əhəmiyyətini xüsusi qeyd ediblər. Birgə bəyanatda tərəflər müasir beynəlxalq vəziyyətlə bağlı fikir mübadiləsi apararaq qlobal təhlükəsizlik məsələlərində ortaq yanaşmaların vacibliyini diqqətə çatdırıblar.
**BMT islahatları və beynəlxalq təhlükəsizlik gündəmdə**
Birgə bəyannamədə Rusiya, Çin və ABŞ-ın BMT Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvləri kimi təşkilatın islahatına sadiqliyi ifadə olunub. Liderlər beynəlxalq hüququn prinsiplərinin qorunmasının, dövlətlər arasında razılıq və qarşılıqlı hörmət əsasında münasibətlərin inkişaf etdirilməsinin vacibliyini vurğulayıblar.
Tərəflər, həmçinin rəsmi şəxslərin immunitetlərinin beynəlxalq münasibətlərdə fundamental əhəmiyyət daşıdığını bildiriblər. Onların mövqeyinə görə, Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi və digər analoji qurumlar öz səlahiyyətlərindən sui-istifadə etməməlidirlər.
Enerji təhlükəsizliyi də görüşün əsas müzakirə mövzularından biri olub. Üç ölkənin rəhbərləri enerji təchizatının sabitliyinin qorunmasının vacibliyini qeyd edərək neft məhsullarının istehsalının və tədarükünün artırılması niyyətlərini bəyan ediblər.
**Nüvə təhlükəsi və silahlanmanın qarşısının alınması**
Sammitdə qlobal təhlükəsizliyin ən həssas məsələlərindən biri olan nüvə silahları və kütləvi qırğın silahlarının yayılmasının qarşısının alınması məsələsinə də xüsusi diqqət ayrılıb.
Rusiya, ABŞ və Çin liderləri nüvə müharibəsində qalibin olmayacağını və belə bir müharibənin heç vaxt başlanmamalı olduğunu bəyan ediblər. Tərəflər nüvə risklərinin azaldılması, strateji sabitliyin möhkəmləndirilməsi və nüvə silahlarının yayılmasının qarşısının alınması məqsədilə dialoqu davam etdirmək niyyətlərini bildiriblər.
Rusiya Prezidentinin köməkçisi Yuri Uşakov görüşün konstruktiv şəraitdə keçdiyini və liderlər arasında səmimi fikir mübadiləsinin aparıldığını bildirib. Onun sözlərinə görə, üçtərəfli görüşün atmosferi də müsbət olub. Bununla belə, Uşakov Putin, Tramp və Si Cinpin formatında belə görüşlərin gələcəkdə davam edib-etməyəcəyini indidən müəyyənləşdirməyin çətin olduğunu qeyd edib.
**Putin: Görüş uğurlu oldu və gələcək razılaşmalar üçün zəmin yaratdı**
Rusiya Prezidenti Vladimir Putin üçtərəfli sammitin nəticələrini müsbət qiymətləndirib. O, görüşü faydalı adlandıraraq aparılan müzakirələrin gələcək razılaşmalar üçün müəyyən şərait yaratdığını vurğulayıb.
Putinin sözlərinə görə, liderlər arasında bir sıra mühüm məsələlər üzrə qarşılıqlı anlaşma əldə olunub. Rusiya Prezidenti belə bir formatda görüşün diplomatiya tarixində xüsusi hadisə olduğunu bildirib.
O, görüşün davam etdirilməsini arzuladığını qeyd edərək deyib ki, əsas istiqamətlər üzrə mövqelərin uzlaşdırılması və qarşılıqlı anlaşmanın formalaşması baxımından sammit mühüm əhəmiyyət daşıyıb.
Putin müzakirə olunan məsələlər sırasında BMT-nin islahatını, beynəlxalq təhlükəsizliyi, kütləvi qırğın silahlarının, o cümlədən nüvə silahlarının yayılmasının qarşısının alınmasını, dəniz nəqliyyatının azadlığını və Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin fəaliyyətini xüsusi qeyd edib.
**Ukrayna məsələsi də müzakirə mövzularından olub**
Üçtərəfli görüşün açıq hissəsində çıxış edən Vladimir Putin Rusiya, Çin və ABŞ-ı yalnız İkinci Dünya müharibəsində qalib dövlətlər statusunun deyil, həm də beynəlxalq sülhün və təhlükəsizliyin qorunması istiqamətində ortaq məsuliyyətin birləşdirdiyini bildirib.
Rusiya Prezidenti qeyd edib ki, üç ölkənin regional münaqişələrin nizamlanması ilə bağlı bir sıra ortaq maraqları mövcuddur. Bu kontekstdə Ukrayna münaqişəsini də xüsusi vurğulayıb.
Putin, həmçinin beynəlxalq terrorizm və transmilli mütəşəkkil cinayətkarlıqla mübarizəni müasir dünyanın qarşılaşdığı əsas çağırışlar sırasında göstərib.
Onun fikrincə, Rusiya, ABŞ və Çin qarşılıqlı hörmət, bərabərhüquqluluq və maraqlar balansı prinsiplərinə əsaslanan konstruktiv əməkdaşlıq sayəsində beynəlxalq təhlükəsizliyin və sabitliyin möhkəmləndirilməsinə əhəmiyyətli töhfə verə bilərlər.
**Si Cinpin: Böyük dövlətlərin qarşılıqlı fəaliyyəti alternativsiz seçimdir**
Çin Xalq Respublikasının Sədri Si Cinpin də üç ölkə arasında əməkdaşlığın qlobal problemlərin həllində mühüm rol oynaya biləcəyini bildirib.
Onun sözlərinə görə, Rusiya, ABŞ və Çin dünya qarşısında dayanan ümumi çağırışlara birgə cavab verməli, planetdə sülh və sabitliyin qorunmasına töhfə verməlidirlər.
Si Cinpin vurğulayıb ki, böyük dövlətlər arasında sağlam qarşılıqlı münasibətlərin qurulması yalnız mümkün variantlardan biri deyil, həm də alternativi olmayan seçimdir.
**Tramp: Daha təhlükəsiz gələcək üçün əməkdaşlıq vacibdir**
ABŞ Prezidenti Donald Tramp Rusiya, Çin və ABŞ arasında əməkdaşlığın bütün dünya üçün daha təhlükəsiz gələcəyin formalaşmasına kömək edəcəyinə ümidvar olduğunu bildirib.
Amerika lideri nüvə silahlarının yayılması riskinin azaldılması üçün üç ölkənin qarşılıqlı fəaliyyətinin vacibliyinə diqqət çəkib.
Tramp, həmçinin Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin fəaliyyətini tənqid edərək qurumun öz səlahiyyət və yurisdiksiyasının hüdudlarından kənara çıxdığını iddia edib.
**Yeni diplomatik formatın perspektivləri**
Şençjendə keçirilən üçtərəfli sammit beynəlxalq siyasətdə aparıcı mövqeyə malik üç dövlət arasında birbaşa dialoqun əhəmiyyətini bir daha gündəmə gətirib. Görüşdə müzakirə olunan məsələlərin coğrafiyası enerji təhlükəsizliyindən nüvə risklərinə, BMT islahatlarından regional münaqişələrə qədər geniş spektri əhatə edib.
Sammitin qəbul etdiyi birgə bəyannamə tərəflərin bir sıra qlobal məsələlərdə dialoqu davam etdirmək niyyətini ortaya qoyur. Bununla yanaşı, səsləndirilən mövqelərin konkret siyasi və praktiki nəticələrə çevrilməsi gələcək danışıqlardan və dövlətlər arasındakı münasibətlərin inkişafından asılı olacaq.
Görüşün əsas siyasi mesajı ondan ibarətdir ki, müasir dünyanın mürəkkəb problemlərinin həllində böyük dövlətlər arasında dialoq, qarşılıqlı anlaşma və diplomatik təmaslar mühüm əhəmiyyət daşıyır.