Qlobal neft bazarında qiymətlər avqust ayında Yaxın Şərqdə artan gərginlik və tədarük riskləri fonunda yüksəlir. Xüsusilə Hörmüz boğazında neft daşımalarının təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqlar bazarda dəyişkənliyi artırıb.

“Brent” markalı neftin qiyməti iyulun əvvəlində 69 dollara qədər geriləsə də, sonrakı dövrdə daşımaların azalması və geosiyasi risklərin güclənməsi fonunda 105 dollara yüksəlib. Hazırda “Brent”in bir bareli təxminən 87 dollar, “Light” nefti isə 82 dollar ətrafında satılır.

Hörmüz boğazı qlobal enerji bazarının ən mühüm marşrutlarından biridir. Bu ərazidə uzunmüddətli fasilələr dünya bazarında neft təklifini azaldaraq qiymətlərin daha da yüksəlməsinə səbəb ola bilər. Yaxın Şərqdə hasilat və ixrac imkanlarının məhdudlaşması, həmçinin Qara dəniz regionunda infrastrukturla bağlı problemlər də təchizat risklərini artırır.

Bununla belə, neft qiymətlərinin yüksəlişini məhdudlaşdıran amillər də mövcuddur. Qlobal iqtisadi fəallığın zəifləməsi, neftə tələbin artım tempinin aşağı düşməsi və ABŞ-də kommersiya ehtiyatlarının artması qiymətlərə aşağı istiqamətdə təzyiq göstərir. Buna görə də yaxın müddətdə bazarda yüksək dəyişkənliyin qalacağı gözlənilir.

Beynəlxalq Enerji Agentliyi yüksək qiymətlərin tələbi zəiflətməsinə baxmayaraq, geosiyasi qarşıdurmalar səbəbindən qlobal neft ehtiyatlarının azalacağını bildirir. OPEC isə qlobal neft tələbatının həm 2026-cı, həm də 2027-ci ildə artacağını proqnozlaşdırır.

Yüksək neft qiymətləri idxalçı ölkələr üçün əlavə xərc və inflyasiya riski yaratsa da, ixracatçı dövlətlərin gəlirlərini artırır. Azərbaycan üçün də neftin bahalaşması qısamüddətli perspektivdə ixrac və valyuta gəlirlərinin, eləcə də büdcə imkanlarının genişlənməsi baxımından əlverişlidir.

Lakin qiymət artımından əldə olunan əlavə gəlirlərin səmərəli istifadəsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu vəsaitlərin qeyri-neft sektorunun inkişafına, sənayeləşməyə, ixracın şaxələndirilməsinə, yeni texnologiyalara və alternativ enerji layihələrinə yönəldilməsi Azərbaycanın uzunmüddətli iqtisadi dayanıqlığını gücləndirə bilər.

Neft bazarının gələcək istiqaməti əsasən Yaxın Şərqdəki vəziyyətin inkişafından, Hörmüz boğazında daşımaların bərpasından və qlobal tələbin dinamikasından asılı olacaq. Gərginliyin artması qiymətləri daha da yüksəldə, diplomatik razılaşmalar və tədarüklərin bərpası isə əksinə, ucuzlaşmaya səbəb ola bilər.

Azərbaycan üçün əsas məsələ yüksək neft qiymətlərindən yaranan imkanlardan istifadə etməklə iqtisadiyyatın şaxələndirilməsini sürətləndirmək və enerji gəlirlərindən asılılığı mərhələli şəkildə azaltmaqdır.