Bakı, 2 fevral — Azadmedia.az

Bu gün, Epşteyn dosyesinin “ifşa”, “şok sənədlər” və “gecikmiş həqiqətlər” başlıqları altında yenidən gündəmə gətirilməsi elmi və siyasi baxımdan ciddi metodoloji yanlışlıqdır. Çünki bu dosye davam edən bir cinayət mexanizminin deyil, çoxdan institusionallaşmış və artıq funksiyasını yerinə yetirmiş bir “idarəetmə modelinin” gec açıqlanan arxividir. Başqa sözlə desək, Epşteyn hadisəsi tarixdir, Epşteyn sistemi isə müasir dövrün aktiv siyasi reallığıdır.
Epşteyn fərdi cinayətkar yox, qlobal güc münasibətlərində istifadə edilən funksional alət idi.


Epşteyn fenomeni: cinayət yox, idarəetmə texnologiyası

Hazırda beynəlxalq arena və klassik hüquqi yanaşma Epşteyn işini cinsi istismar, insan alveri və pedofiliya çərçivəsində izah edir. Bu yanaşma etik baxımdan əsaslıdır, lakin siyasi baxımdan natamamdır. Epşteynin onilliklər boyu toxunulmaz qalması, müxtəlif administrasiyalar dövründə qorunması və ölümündən sonra belə dosyenin tam açılmaması onu göstərir ki, burada fərdi cinayət yox, sistemli və institusionallaşmış razılaşma mexanizmi mövcud olub.

Hesab edirəm ki, Epşteynin əsas “dəyəri” onun təşkil etdiyi əyləncələrdə deyil, yaratdığı kompromat kapitalında idi. Bu kapital siyasi elitaların qərarvermə azadlığını məhdudlaşdırır, dövlətlərarası münasibətlərdə qeyri-rəsmi rıçaq rolunu oynayır və hüquqi toxunulmazlıq mexanizmlərini faktiki olaraq iflic vəziyyətə salır. Bu, klassik realizm nəzəriyyəsində təsvir edilən güc balansının qeyri-rəsmi, qeyri-etik və qeyri-hüquqi formasıdır.

Bu kontekstdə Epşteyn təkbaşına fəaliyyət göstərən cinayətkar deyil, müasir qlobal idarəetmədə zəifliklərin idarə olunması üzərində qurulan modelin operatoru idi.


Görünən və görünməyən tərəflər: Cinayət faktlarından siyasi mexanizmə

Görünən tərəf ictimaiyyətə yaxşı tanışdır: azyaşlı qızlar, qapalı adalar, məşhur siyasətçilər, biznes elitası, krallar, şahzadələr və milyarderlər. Bu hissə əsasən qurbanların hekayələri və cinayət faktları üzərində qurulub və ictimai qəzəb yaradır. Lakin bu, qlobal sistemi izah etmir.

Çünki Epşteyn bu cinayətləri təkbaşına törədə bilməzdi. Onu qoruyanlar, susanlar, arxivləri bağlayanlar və illərlə toxunulmaz edənlər vardı. Görünməyən tərəf məhz buradadır: Epşteyn bir şəxs yox, idarəetmə modeli idi.

Onun əsas funksiyası zövq təmin etmək deyil, zəiflik yaratmaq idi. Zəiflik isə müasir siyasətdə ən effektiv və səssiz silahdır. Bu model sadə prinsip üzərində qurulmuşdu: güclü fiquru kompromatla bağlamaq, onu açıq ittihamla deyil, səssiz asılılıqla idarə etmək və qərarlarını dəyişmək, lakin iz buraxmamaq.

Beləliklə, Epşteyn dosyesi şantaj kapitalizminin klassik və ən sərt nümunəsinə çevrildi.


Qlobal elitalar arasında görünməyən bağ: səssiz asılılıq modeli

Bu gün dünya gücləri arasında mövcud olan əsas bağ rəsmi ittifaqlar, hərbi bloklar və ya iqtisadi müqavilələr deyil. Ən güclü bağ ortaq zəifliklərin qorunması üzərində qurulmuş yazılmamış razılaşmadır.

Epşteyn sistemi bu modeli təmin edirdi:
• şəxsi həyat üzərindən siyasi nəzarət,
• açıq təzyiq əvəzinə gizli asılılıq,
• demokratik institutların formal saxlanılması, real qərarların isə kölgədə verilməsi.

Bu model dövlətləri deyil, liderləri hədəf alır. Dövlətlər dəyişir, siyasi rejimlər transformasiya olunur, lakin kompromat qalır və dövriyyədə saxlanılır.


Epşteyn sonrası dövr: sistem niyə dağılmadı?

Əgər Epşteyn bu qədər mərkəzi fiqur idisə, niyə onun ölümü ilə sistem çökmədi?

Cavab struktur xarakterlidir: Epşteyn şəxs idi, mexanizm isə struktur.

Bu gün həmin mexanizm daha sofistikə formada fəaliyyət göstərir: rəqəmsal izləmə sistemləri, maliyyə məlumatlarının mərkəzləşdirilməsi, ofşor şəbəkələr, sosial media davranış analizləri və süni intellekt əsaslı psixoloji profillər vasitəsilə. Əgər keçmişdə liderlər video və fiziki sübutlarla susdurulurdusa, bu gün məlumat bazaları və alqoritmlər vasitəsilə idarə olunurlar.

Seçici ifşa və normallaşan təhlükə

Epşteyn sənədlərinin tam açıqlanmaması hüquqi prosedur yox, siyasi qərardır. Seçici ifşa mexanizmi cəmiyyətə “hesabatlılıq” illüziyası yaradır və sistemin özünü deyil, artıq funksiyasını itirmiş fiqurları qurban verir. Bu, klassik elita dövriyyəsi mexanizmidir: fərdlər dəyişir, struktur qalır.

Epşteyn dosyesinin ən təhlükəli nəticəsi onun yaratdığı cinayət deyil, onu mümkün edən siyasi mühitin normallaşdırılmasıdır. Bu gün dünya siyasətində liderlərin əxlaqı yox, arxivləri əhəmiyyətlidir; qərarlar milli maraqla deyil, ifşa riski ilə ölçülür; demokratiya prosedur səviyyəsində qalır, real güc isə gizli dosyelərdə cəmlənir.
Bu artıq istisna deyil — bu, yeni normadır.


Hesab edirəm ki, Epşteyn dosyesi bağlandı, lakin Epşteyn dövrü bitmədi

Epşteyn işi dünyaya açıq şəkildə göstərir ki, müasir beynəlxalq münasibətlər sistemi yalnız açıq güc üzərində deyil, idarə olunan zəifliklər üzərində qurulub. Bu dosye keçmişə aid deyil; o, müasir qlobal idarəetmənin anatomiya dərsliyidir.

Əgər bu gün Epşteyni müzakirə ediriksə, bu o deməkdir ki, biz yalnız gecikmiş nəticələri görürük. Səbəb isə hələ də masanın altındadır.

Və bəlkə də ən narahatedici həqiqət budur:
Epşteyn ifşa olundu, amma onu mümkün edən dünya dəyişmədi..