Birləşmiş Millətlər Təşkilatının fəaliyyəti üzv dövlətlərin ödədiyi üzvlük haqları hesabına maliyyələşdirilir. Hər il təşkilatın müntəzəm büdcəsinin formalaşdırılması üçün dövlətlər müəyyən edilmiş kriteriyalar əsasında maliyyə öhdəliklərini yerinə yetirirlər. 28 may 2026-cı il tarixinə olan məlumata görə, BMT-yə üzvlük haqqını tam şəkildə ödəyən ölkələrin sayı 111-ə çatıb.

Azərbaycan da bu siyahıda yer alır. Ölkəmiz 2026-cı il üzrə BMT-nin müntəzəm büdcəsinə 1 milyon 81 min 698 ABŞ dolları məbləğində üzvlük haqqı ödəyib. Müqayisə üçün qeyd etmək olar ki, qonşu Gürcüstanın üzvlük haqqı 286 min 332 dollar, Ermənistanın ödədiyi məbləğ isə 222 min 702 dollar təşkil edib.

BMT-yə ən böyük maliyyə töhfəsini verən ölkələr sırasında Yaponiya ön sıralardadır. Bu ölkənin 2026-cı il üzrə ödədiyi üzvlük haqqı 221 milyon 861 min 490 dollara bərabərdir. Almaniya Federativ Respublikası isə 182 milyon 227 min 359 dollar ödəyib. Türkiyənin təşkilata illik töhfəsi 21 milyon 793 min 32 dollar təşkil edir.

BMT Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvlərinə nəzər saldıqda məlum olur ki, Fransa 123 milyon 693 min 873 dollar, Böyük Britaniya 127 milyon 958 min 73 dollar, Rusiya Federasiyası isə 67 milyon 137 min 109 dollar üzvlük haqqı ödəyib. Dünyanın ən böyük iqtisadiyyatları hesab olunan ABŞ və Çin isə may ayının sonuna olan məlumata görə hələlik öz ödənişlərini həyata keçirməyiblər.

Siyahının digər ucunda isə ən az üzvlük haqqı ödəyən ölkələr dayanır. Burundi və Kiribati hər biri 31 min 790 dollar ödəməklə BMT büdcəsinə ən kiçik töhfə verən dövlətlər sırasındadır.

BMT üzvlük haqlarının hesablanması zamanı əsasən ölkələrin iqtisadi gücü, ümumi milli gəliri və adambaşına düşən gəlir göstəriciləri nəzərə alınır. Bununla belə, rəqəmlər göstərir ki, əhalinin sayı həmişə ödənilən məbləğin həcmini müəyyən etmir.

Məsələn, Norveçin əhalisi Azərbaycanın əhalisindən təxminən iki dəfə az olsa da, bu ölkənin BMT-yə ödədiyi üzvlük haqqı 20 milyon 905 min 563 dollardır. Eyni zamanda, cəmi 11 min kvadrat kilometr əraziyə və təxminən 2,5 milyon nəfər əhaliyə malik Qətər 7 milyon 838 min 994 dollar üzvlük haqqı ödəyib.

Bu faktlar göstərir ki, BMT üzvlük haqlarının müəyyən edilməsində ölkənin ərazi ölçüsü və ya əhalisinin sayı deyil, daha çox iqtisadi potensialı və maliyyə imkanları əsas rol oynayır. Başqa sözlə, dövlət büdcəsinin həcmi, ümumi daxili məhsul və adambaşına düşən gəlir göstəriciləri ölkələrin təşkilat qarşısındakı maliyyə öhdəliklərinin formalaşmasında həlledici amillər kimi çıxış edir.

Azərbaycanın ödədiyi 1 milyon dollardan artıq üzvlük haqqı ölkənin beynəlxalq təşkilatlar qarşısında öhdəliklərini vaxtında yerinə yetirdiyini göstərməklə yanaşı, onun qlobal təsisatların fəaliyyətinə verdiyi töhfənin də göstəricisi hesab oluna bilər.
Qeyd: Məqalədə Sahib Məmmədovun yazısından istifadə edilib.