Akademik İbrahim Cəfərov


İlham Əliyevin kənd təsərrüfatı məsələlərinə həsr olunmuş müşavirədə çıxışı Azərbaycanın aqrar siyasətinin yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu nümayiş etdirir. Çıxışda həm son iyirmi ildə həyata keçirilmiş uğurlu islahatlar ümumiləşdirilir, həm də qarşıdakı dövr üçün konkret hədəflər müəyyən edilir. Prezidentin səsləndirdiyi fikirlər göstərir ki, kənd təsərrüfatı artıq yalnız iqtisadi sektor deyil, milli təhlükəsizlik, sosial sabitlik və regional inkişafın əsas dayaqlarından biri kimi qiymətləndirilir.

Prezident çıxışında xüsusi vurğuladı ki, 2004-cü ildən başlayan regional inkişaf proqramları kənd təsərrüfatının inkişafının əsas bazasını formalaşdırıb. Həqiqətən də həmin dövrdə Azərbaycanın bölgələrində qaz, elektrik, su və yol infrastrukturu ciddi problemlərlə üzləşirdi. Son iyirmi ildə həyata keçirilən layihələr nəticəsində ölkədə qazlaşdırmanın 96 faizə çatması, yeni magistral yolların, su anbarlarının və kanalların tikilməsi kənd təsərrüfatının inkişafına birbaşa təsir göstərib.

Bu siyasətin mühüm nəticələrindən biri regionlarda məşğulluğun artması və kənd yerlərində həyat şəraitinin yaxşılaşması olub. Müasir xəstəxanaların, məktəblərin və sosial obyektlərin tikilməsi kəndlərin sosial simasını dəyişdirib. Prezidentin qeyd etdiyi kimi, əsas məqsəd insanların öz doğma torpaqlarında yaşamasını və işləməsini təmin etməkdir.

Müşavirədə diqqət çəkən əsas məqamlardan biri ərzaq təhlükəsizliyi məsələsi idi. Dünyada müharibələr, logistika problemləri, enerji böhranı və iqlim dəyişiklikləri fonunda hər bir dövlət daxili istehsal imkanlarını artırmağa çalışır. Azərbaycan da bu çağırışlara uyğun olaraq kənd təsərrüfatını milli təhlükəsizlik məsələsi kimi dəyərləndirir.

Prezidentin səsləndirdiyi statistik göstəricilər göstərir ki, bir sıra məhsullar üzrə ölkə artıq yüksək özünütəminetmə səviyyəsinə nail olub. Tərəvəz, meyvə, bostan məhsulları, şəkər və yumurta istehsalında Azərbaycan həm daxili tələbatı ödəyir, həm də ixrac həyata keçirir. Xüsusilə fındıqçılıq sahəsində ölkənin dünya üzrə ilk sıralarda qərarlaşması aqrar ixrac potensialının genişləndiyini göstərir.

Bununla yanaşı, bəzi strateji məhsullar üzrə problemlər qalmaqdadır. Buğda istehsalında 55 faizlik təminat səviyyəsi Prezident tərəfindən “qəbuledilməz” kimi qiymətləndirildi. Bu isə göstərir ki, qarşıdakı illərdə əsas prioritetlərdən biri taxılçılığın inkişafı olacaq.

Prezident çıxışında Azərbaycanın dünyada nadir ölkələrdən biri olduğunu vurğuladı ki, burada kənd təsərrüfatına genişmiqyaslı və çoxçeşidli subsidiyalar tətbiq olunur. Gübrə, yanacaq güzəştləri, güzəştli kreditlər və texnika təminatı fermerlərin fəaliyyətini stimullaşdıran əsas mexanizmlərdir.

Lakin çıxışın mühüm mesajlarından biri də subsidiya siyasətinin daha çevik hala gətirilməsi idi. Prezident qeyd etdi ki, subsidiyalar bazar tələblərinə, ixrac imkanlarına və regionların potensialına uyğun şəkildə hər il yenidən nəzərdən keçirilməlidir. Bu yanaşma aqrar siyasətdə daha modern və nəticəyönümlü idarəetmənin tətbiq olunacağını göstərir.

Son illərdə yaradılan aqroparklar kənd təsərrüfatında məhsuldarlığın yüksəlməsində mühüm rol oynayıb. Müasir texnologiyaların tətbiqi nəticəsində pambıqçılıqda məhsuldarlıq bir hektardan 1 tondan 3,6 tona qədər yüksəlib. Prezidentin qarşıya qoyduğu məqsəd isə bu göstəricini 5 tona çatdırmaqdır.

Çıxışda diqqət çəkən digər məqam süni intellekt, peyk sistemləri və elektron torpaq xəritələrinin tətbiqi ilə bağlı idi. Bu yanaşma göstərir ki, Azərbaycan aqrar sektorda rəqəmsal transformasiyanı sürətləndirmək niyyətindədir. Hər torpaq sahəsinin “pasportlaşdırılması” təşəbbüsü məhsuldarlığın artırılması və resurslardan səmərəli istifadə baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Kənd təsərrüfatının inkişafında əsas problemlərdən biri su təminatıdır. Prezident çıxışında Taxtakörpü, Şəmkirçay, Suqovuşan, Sərsəng və digər su layihələrinin strateji əhəmiyyətini xüsusi qeyd etdi. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən yeni su infrastrukturu layihələri həm həmin bölgələrin dirçəldilməsi, həm də ölkənin digər rayonlarının su təminatı üçün vacib hesab olunur.

Şirvan və Qarabağ kanallarının yenidən qurulması yüz minlərlə hektar torpağın su ilə təmin edilməsinə imkan verəcək. Bundan əlavə, müasir suvarma sistemlərinin tətbiq sahəsinin 130 min hektardan 300 min hektara çatdırılması planlaşdırılır ki, bu da məhsuldarlığın ciddi şəkildə artmasına səbəb ola bilər.

Prezidentin çıxışında sosial aspektlər də ön plana çəkildi. Urbanizasiya prosesinin bütün dünyada ciddi problemə çevrildiyini bildirən dövlət başçısı Azərbaycanda kəndlərdən şəhərlərə deyil, əksinə şəhərlərdən kəndlərə qayıdış modelinin formalaşdırılmasının vacibliyini qeyd etdi.

Bu yanaşma kəndlərin yalnız istehsal məkanı deyil, həm də rahat yaşayış və sosial inkişaf mühiti kimi formalaşdırılmasını nəzərdə tutur. Turizm, xidmət sektoru və aqrobiznesin inkişafı kənd yerlərinin iqtisadi cazibədarlığını artırmalıdır.


Çıxışın əsas nəticəsi “Azərbaycan Respublikasında kənd təsərrüfatı, balıqçılıq və akvakultura məhsullarının istehsalı və emalı sahələrinin inkişafına dair 2026–2030-cu illər üçün Dövlət Proqramı”nın hazırlanması və təsdiqlənməsi oldu.

Prezidentin açıqladığı rəqəmlərə görə, proqram çərçivəsində dövlət tərəfindən 2 milyard manatdan artıq, özəl sektor tərəfindən isə 3 milyard manatdan çox investisiya qoyuluşu nəzərdə tutulur. Bu, Azərbaycanın aqrar sektor tarixində ən böyük maliyyə paketlərindən biri hesab edilə bilər.


Prezident İlham Əliyevin müşavirədəki çıxışı göstərir ki, Azərbaycan kənd təsərrüfatını yeni inkişaf mərhələsinə keçirməyə hazırlaşır. Son iyirmi ildə formalaşdırılmış infrastruktur və dövlət dəstəyi mexanizmləri artıq yeni mərhələdə texnologiya, innovasiya və səmərəli idarəetmə ilə tamamlanmalıdır.

Müşavirədə səsləndirilən mesajlar onu göstərir ki, qarşıdakı illərdə aqrar sektor yalnız daxili bazarın təminatı üçün deyil, həm də qeyri-neft iqtisadiyyatının aparıcı istiqamətlərindən biri kimi inkişaf etdiriləcək. Bu isə həm regionların sosial-iqtisadi dirçəlişinə, həm də Azərbaycanın ərzaq təhlükəsizliyinin daha da möhkəmlənməsinə xidmət edəcək.