Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin sentyabrın 1-də Bişkekdə keçirilən “ŞƏT plyus” formatında görüşdəki çıxışı Azərbaycanın regional və beynəlxalq siyasətinin əsas istiqamətlərini bir daha ortaya qoyub. Dövlət başçısı çıxışında həm Azərbaycan–Qırğızıstan münasibətlərinin strateji xarakterini, həm də Cənubi Qafqazda formalaşan yeni reallıqları diqqətə çatdırıb.

Prezidentin Qırğızıstana xüsusi diqqət ayırması təsadüfi deyil. İlham Əliyev qeyd edib ki, cəmi bir ay əvvəl baş tutmuş dövlət səfəri zamanı Azərbaycanla Qırğızıstan arasında müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilə imzalanıb. Bu sənəd iki ölkə arasında münasibətlərin sadəcə dostluq və tərəfdaşlıq çərçivəsində deyil, daha yüksək – müttəfiqlik səviyyəsində inkişaf etdiyini göstərir.

Bu münasibətlərin fonunda Qırğızıstanın beynəlxalq mövqeyinin güclənməsi də Azərbaycan tərəfindən müsbət qiymətləndirilir. Prezident İlham Əliyevin Qırğızıstanın BMT Təhlükəsizlik Şurasının 2027–2028-ci illər üçün qeyri-daimi üzvü seçilməsini xüsusi vurğulaması Bakının Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə siyasi əməkdaşlığa verdiyi önəmin göstəricisidir.

Cənubi Qafqazda yeni mərhələ

Çıxışın əsas siyasi mesajlarından biri Azərbaycan-Ermənistan münasibətləri və Cənubi Qafqazda sülh prosesinin gələcəyi ilə bağlı olub.

İlham Əliyev bildirib ki, Azərbaycan və Ermənistan sülh sazişinin mətnini paraflamaqla 30 ildən artıq davam edən münaqişəyə son qoyublar. Bu, region üçün tarixi dönüş nöqtəsidir. Çünki uzun illər müharibə və qarşıdurma ilə assosiasiya olunan Cənubi Qafqaz artıq iqtisadi əməkdaşlıq, nəqliyyat və kommunikasiyaların inkişafı üçün yeni imkanların yarandığı bir məkana çevrilir.

Azərbaycanın Ermənistanla münasibətlərdə praktiki addımlar atması da bu yeni reallığın mühüm göstəricisidir. Prezidentin açıqlamasından görünür ki, Bakı artıq münasibətləri yalnız siyasi bəyanatlar səviyyəsində deyil, iqtisadi və humanitar istiqamətlərdə də inkişaf etdirməyə çalışır.

Ermənistana neft məhsullarının tədarükü, üçüncü ölkələrin yüklərinin tranzitinin təmin edilməsi və qarşılıqlı ticarətin genişləndirilməsi istiqamətində aparılan işlər regionda yeni iqtisadi əlaqələr sisteminin formalaşmasına zəmin yaradır.

Azərbaycanın əsas mövqeyi: sülh yalnız siyasi deyil, iqtisadi prosesdir

Prezidentin çıxışından çıxan digər mühüm nəticə ondan ibarətdir ki, Azərbaycan Cənubi Qafqazda sülhü yalnız atəşkəs və siyasi razılaşma kimi deyil, uzunmüddətli iqtisadi inteqrasiya prosesi kimi qiymətləndirir.

Ermənistanla ticarətin həcminin artırılması, məhsul nomenklaturasının genişləndirilməsi və yeni yerüstü nəqliyyat kommunikasiyalarının yaradılması məhz bu yanaşmanın tərkib hissəsidir.

Bu baxımdan Azərbaycanın mövqeyi ondan ibarətdir ki, regionda davamlı sülhün təmin olunmasının ən effektiv yollarından biri ölkələr arasında iqtisadi qarşılıqlı asılılığın və nəqliyyat bağlantılarının gücləndirilməsidir.

BMT ilə bağlı sərt mesaj

İlham Əliyevin çıxışında beynəlxalq təşkilatların münaqişələrin həllindəki rolu ilə bağlı fikirlər də xüsusi diqqət çəkib.

Prezident BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1993-cü ildə qəbul etdiyi dörd qətnamənin uzun illər icra edilmədiyini, Azərbaycanın isə öz suverenliyini və ərazi bütövlüyünü özü bərpa etdiyini bildirib.

Burada Azərbaycanın əsas iradı beynəlxalq hüquqi qərarların icrasını təmin edən effektiv mexanizmlərin olmamasıdır. Prezidentin fikrincə, gələcəkdə BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinin qısa müddətdə icrası üçün mexanizmlər hazırlanmalıdır.

Bu fikir Azərbaycanın daha geniş xarici siyasət xətti ilə də üst-üstə düşür. Bakı beynəlxalq münasibətlərdə çoxtərəfliliyin və beynəlxalq hüququn işlək mexanizmlərlə təmin edilməsinin vacibliyini davamlı şəkildə gündəmə gətirir.

Qoşulmama Hərəkatından ŞƏT platformasına qədər

Prezidentin çıxışında Azərbaycanın Qoşulmama Hərəkatına dörd il ərzində rəhbərlik etməsi də xüsusi vurğulanıb. Bu, Azərbaycanın qlobal diplomatiyada fəal iştirakının göstəricisi kimi təqdim olunur.

“ŞƏT plyus” formatında keçirilən görüş isə Azərbaycanın yalnız Cənubi Qafqaz deyil, daha geniş Avrasiya məkanında siyasi və iqtisadi dialoqa marağını nümayiş etdirir.

Beləliklə, İlham Əliyevin Bişkekdəki çıxışını üç əsas istiqamətdə qiymətləndirmək olar: Azərbaycan–Qırğızıstan müttəfiqliyinin dərinləşdirilməsi, Cənubi Qafqazda sülh və iqtisadi inteqrasiyanın təşviqi, beynəlxalq münasibətlərdə çoxtərəfliliyin və beynəlxalq hüququn gücləndirilməsi.

Qırğızıstan Prezidenti Sadır Japarovun İlham Əliyevin çıxışına verdiyi yüksək qiymət də diqqət çəkib. O, geniş dialoqun ədalətli və çoxqütblü dünyanın formalaşdırılması üçün zəruri olduğunu bildirib.

Ümumilikdə, Bişkekdə səsləndirilən mesajlar göstərir ki, Azərbaycan öz xarici siyasətində regional sabitliklə yanaşı, yeni iqtisadi və nəqliyyat bağlantılarının qurulmasını, Türk və Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əlaqələrin dərinləşdirilməsini və beynəlxalq platformalarda daha fəal iştirakını prioritet olaraq saxlayır.