Dietoloq Elnur Nemətov: “Qarın bizə siqnal verə bilər, amma konkret hökm çıxarmır”

İnsan bəzən ümumi çəkisinin çox olmadığını düşünsə də, qarın nahiyəsində piylənmənin artdığını müşahidə edir. Bu vəziyyət yalnız estetik narahatlıq yaratmır. Qarın, xüsusilə də visseral yağlanmanın artması orqanizmdə müəyyən metabolik dəyişikliklərlə əlaqəli ola bilər.

Dietoloq Elnur Nemətovun sözlərinə görə, belə dəyişikliklərdən biri insulin müqavimətidir.

İnsulin qanda qlükozanın səviyyəsi yüksəldikdə mədəaltı vəz tərəfindən ifraz olunan hormondur. Onun əsas funksiyalarından biri qlükozanın hüceyrələr tərəfindən enerji mənbəyi kimi istifadə olunmasına kömək etməkdir. Hüceyrələr insulinə əvvəlki kimi yaxşı cavab vermədikdə isə insulin müqaviməti yaranır.

Bunu sadə şəkildə belə izah etmək olar: insulin kuryer, qlükoza isə hüceyrəyə çatdırılan bağlama kimidir. Normal halda kuryer gəlir və hüceyrə bağlamanı qəbul edir. İnsulin müqaviməti zamanı isə hüceyrə insulin siqnalına əvvəlki kimi yaxşı cavab vermir. Nəticədə orqanizm bu vəziyyəti kompensasiya etmək üçün daha çox insulin istehsal edə bilər.

Qarın piylənməsi nə deyir?

Nemətov qeyd edir ki, uzun müddət artıq enerji qəbulu və xüsusilə qarın daxili yağlanma orqanizmdə insulinə həssaslığın azalması ilə əlaqəli ola bilər.

Bu baxımdan bel çevrəsinin ölçülməsi insanın metabolik riskini ilkin qiymətləndirməyə kömək edən sadə göstəricilərdən biridir.

Ümumi istifadə olunan bəzi meyarlara görə:

- kişilərdə 94 sm və yuxarı bel çevrəsi metabolik riskin artması ilə əlaqələndirilir;
- 102 sm və yuxarı olduqda risk daha yüksək hesab olunur;
- qadınlarda 80 sm və yuxarı bel çevrəsi metabolik riskin artması ilə əlaqələndirilir;
- 88 sm və yuxarı olduqda isə risk daha yüksək qiymətləndirilir.

Lakin dietoloq vurğulayır ki, bu rəqəmlər insulin müqavimətinin diaqnozu deyil. Bel çevrəsi yalnız riskin qiymətləndirilməsində istifadə olunan göstəricilərdən biridir və hədlər etnik mənşəyə və tətbiq olunan klinik meyarlara görə dəyişə bilər.

Yəni yalnız qarının ölçüsünə baxaraq insulin müqaviməti barədə qəti nəticə çıxarmaq düzgün deyil.

Niyə kişilərdə qarın daha çox nəzərə çarpır?

Yağın bədəndə paylanması qadınlarda və kişilərdə fərqli ola bilər. Kişilərdə yağın qarın və bel ətrafında, o cümlədən visseral nahiyədə toplanmasına daha çox meyl müşahidə edilə bilər.

Qadınlarda isə yağlanma bud və omba nahiyəsində də daha çox nəzərə çarpa bilər. Bununla belə, qadınlarda qarın və xüsusilə visseral yağlanmanın artması da metabolik risklərlə əlaqəli ola bilər.

Yaşın artması, fiziki aktivliyin azalması, yuxu rejiminin pozulması, stress və uzun müddət nizamsız qidalanma qarın nahiyəsində yağlanmanın artmasına təsir göstərə bilər. Hormonal dəyişikliklər də yağın bədəndə paylanmasına təsir edən amillərdəndir.

Qarın piyini azaltmaq üçün çörəyi tamamilə kəsmək lazımdır?

Mütəxəssisə görə, burada ən böyük səhvlərdən biri qarın böyüdükdə dərhal sərt qadağalara keçməkdir.

“Karbohidrat yeməməliyəm”, “çörəyi tamamilə kəsməliyəm”, “şirniyyat heç olmaz”, “axşam yeməyini dayandırmalıyam” kimi yanaşmalar uzunmüddətli nəticə üçün həmişə düzgün strategiya deyil.

Eyni zamanda gündə yüzlərlə qarın hərəkəti etmək də qarın piyinin avtomatik yox olması demək deyil. Qarın əzələlərini məşq etdirmək həmin əzələləri gücləndirə bilər, lakin piyin yalnız müəyyən bir nahiyədən seçilərək əridilməsi mümkün deyil.

Yağın bədəndən hansı nahiyədən əvvəl və ya gec azalması fərdi xüsusiyyətdir.

Buna görə məqsəd yalnız qarın nahiyəsini “yox etmək” deyil, ümumi metabolik sağlamlığı yaxşılaşdırmaq olmalıdır.

Sağlam qidalanma sərt pəhriz demək deyil

İnsulin müqavimətinin idarə olunmasında həyat tərzinin, o cümlədən düzgün qidalanmanın mühüm rolu var.

Elnur Nemətovun fikrincə, sağlam qidalanma insanı daim ac saxlamaq və sevdiyi bütün qidalardan məhrum etmək demək deyil. Əsas məqsəd uzun müddət davam etdirilə bilən qidalanma sistemi yaratmaqdır.

Bu zaman porsiyalara nəzarət, qidaların seçimi, qidalanma ardıcıllığı və ümumi həyat tərzi nəzərə alınmalıdır.

Fərdi qidalanma planının hazırlanmasında mütəxəssis dəstəyi də faydalı ola bilər. Belə yanaşmada insanın çəkisi, bel çevrəsi, qidalanma vərdişləri və fiziki aktivliyi birlikdə qiymətləndirilir.

Qarın sadəcə estetik məsələ deyil

Beləliklə, qarın nahiyəsində piylənmə yalnız görünüş məsələsi kimi qiymətləndirilməməlidir. Xüsusilə visseral yağlanmanın artması metabolik sağlamlıq baxımından diqqət tələb edə bilər.

Amma qarının böyüməsini görüb dərhal “məndə insulin müqaviməti var” nəticəsinə gəlmək də doğru deyil.

Ən düzgün yanaşma bel çevrəsini, bədən çəkisini, həyat tərzini və digər metabolik göstəriciləri birlikdə qiymətləndirməkdir.

Dietoloq Elnur Nemətovun yanaşmasına əsasən, məqsəd qısa müddətdə qarını yox etmək deyil, orqanizmin metabolik vəziyyətini tədricən yaxşılaşdırmaq, sağlam vərdişlər formalaşdırmaq və əldə olunan nəticəni uzun müddət qorumaqdır.

Çünki sağlamlıq yalnız tərəzidəki rəqəmlə ölçülmür. Əsas məsələ bədənin necə işləməsi və insanın sağlam vərdişləri davamlı şəkildə həyatına daxil edə bilməsidir.