Faiq Hüseynov
SOCAR-ın Neft qazma trestinin rəis müavini

4 Oktyabr – Cəbrayıl Şəhəri Günüdür.

Bu tarix Cəbrayılın yaddaşında həm ağır itkilərin, həm də böyük Zəfərin rəmzi kimi yaşayır. 1993-cü il avqustun 23-də Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilən Cəbrayıl rayonu 27 il sonra – 2020-ci il oktyabrın 4-də azadlığına qovuşdu. Cəbrayıl şəhərinin azad edilməsi 44 günlük Vətən müharibəsinin mühüm mərhələlərindən biri oldu. Həmin gün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev xalqa müraciət edərək Cəbrayıl şəhərinin və rayonun doqquz kəndinin işğaldan azad edildiyini elan etdi. Cəbrayıl 44 günlük müharibədə işğaldan azad edilən ilk şəhər oldu.

Bu, sadəcə bir şəhərin azad edilməsi deyildi. Cəbrayıl istiqamətində əldə olunan hərbi uğur sonrakı əməliyyatlar üçün yeni imkanlar yaratdı. Rəsmi xronologiyaya görə, 27 sentyabrdan başlayaraq Cəbrayıl rayonunun kəndləri mərhələli şəkildə azad edildi, 4 oktyabrda isə şəhərin özü və daha 9 kənd Azərbaycan Ordusunun nəzarətinə keçdi. Sonrakı günlərdə rayonun digər yaşayış məntəqələrinin azad edilməsi davam etdi.

27 İLİN AĞRISI
İşğala qədər Cəbrayıl Azərbaycanın mühüm rayonlarından biri idi. Burada kənd təsərrüfatı, heyvandarlıq, üzümçülük, taxılçılıq və baramaçılıq inkişaf etmişdi. Rayonun sosial infrastrukturu da geniş idi – məktəblər, xəstəxanalar, mədəniyyət müəssisələri, kitabxanalar və muzey fəaliyyət göstərirdi.
İşğal illərində isə bütün bunlar dağıntıya məruz qaldı. Yaşayış məntəqələri, sosial obyektlər, tarixi və mədəni irs nümunələri məhv edildi. Cəbrayılın qədim tarixini yaşadan abidələr, məscidlər, türbələr, qəbiristanlıqlar və digər mədəni irs nümunələri də işğalın ağır nəticələri ilə üzləşdi.
Rayon sakinləri öz doğma yurdlarından didərgin düşərək Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində məskunlaşmağa məcbur oldular. Cəbrayıllıların illərlə yaşatdığı ən böyük arzu isə dəyişmədi – doğma torpaqlara qayıtmaq.

COCUQ MƏRCANLI – QAYIDIŞIN İLK ÜNVANLARINDAN BİRİ

Cəbrayılın azadlığına gedən yolun mühüm mərhələlərindən biri Cocuq Mərcanlı oldu.
1994-cü ilin yanvarında Horadiz əməliyyatı zamanı kənd işğaldan azad edildi. Lakin kəndə qayıdış üçün təhlükəsizliyin təmin olunması və ətraf ərazilərdə strateji mövqelərin nəzarətə götürülməsi vacib idi.
2016-cı ilin Aprel döyüşləri zamanı Lələtəpə yüksəkliyinin azad edilməsi Cocuq Mərcanlının təhlükəsizliyinə və burada həyatın yenidən qurulmasına imkan yaratdı. Beləliklə, Cocuq Mərcanlı Böyük Qayıdışın ilk simvollarından birinə çevrildi.
2020-ci ilin 4 oktyabrında isə Cəbrayıl şəhərinin azad edilməsi bu qayıdışın daha böyük mərhələsinin başlanğıcını qoydu.

CƏBRAYIL ƏMƏLİYYATININ STRATEJİ ƏHƏMİYYƏTİ

Cəbrayıl istiqamətində döyüşlər mürəkkəb şəraitdə aparıldı. Düşmənin ərazidə yaratdığı istehkamların yarılması Azərbaycan Ordusundan yüksək hərbi hazırlıq, döyüş əzmi və böyük fədakarlıq tələb edirdi.
Cəbrayılın azad olunması ilə Azərbaycan Ordusunun Xocavəndin cənub istiqamətində və Hadrut ətrafında əməliyyatları üçün yeni imkanlar yarandı. Daha sonra Zəngilan, Qubadlı və Laçın istiqamətlərində uğurlu hərbi əməliyyatların aparılması mümkün oldu.
Cəbrayıl həm də Azərbaycanın dövlətçilik tarixində xüsusi iz buraxan bir hadisə ilə yadda qaldı. Rayon ərazisində yerləşən qədim Xudafərin körpülərinin azad edilməsi və burada Azərbaycan Dövlət Bayrağının ucaldılması tarixi əhəmiyyət daşıyan hadisələrdən oldu. Prezidentin rəsmi səhifəsində Cəbrayıl səfərlərinin xronologiyasında 16 noyabr 2020-ci ildə Xudafərin körpüsündə və Cəbrayıl şəhərində Dövlət Bayrağının ucaldılması qeyd olunur.

CƏBRAYILDA YENİ HƏYAT BAŞLAYIR

Zəfərdən sonra qarşıda daha bir böyük vəzifə dayanırdı: dağıdılmış şəhərləri və kəndləri yenidən qurmaq, insanları doğma yurdlarına qaytarmaq.
Cəbrayıl şəhərinin bərpasına 2021-ci ildə start verildi. Həmin il şəhərin baş planı təqdim olundu, yaşayış kompleksi, məktəb, xəstəxana və digər sosial obyektlərin təməli qoyuldu. Eyni zamanda, 200 hektar ərazidə “Araz Vadisi İqtisadi Zonası” Sənaye Parkının yaradılmasına başlanıldı.
Bu gün Cəbrayıl artıq yalnız keçmişin xatirələrini yaşadan bir məkan deyil. Burada yeni yaşayış məhəllələri salınır, sosial infrastruktur yaradılır, iqtisadi layihələr həyata keçirilir.