İqlim dəyişikliyi yalnız enerji, iqtisadiyyat və biomüxtəliflik üçün deyil, Avropanın mədəni irsi üçün də ciddi təhlükə yaradır.

Araşdırmaya görə, Avropadakı UNESCO Ümumdünya İrs Siyahısına daxil olan obyektlərin təxminən 43 faizi ekstremal hava hadisələri, daşqınlar və dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi səbəbindən yüksək risk altındadır.

Tədqiqat EDHEC Climate Institute tərəfindən hazırlanmış iqlim risklərinin qiymətləndirilməsi metodları və UNESCO-nun məkan məlumatları bazası əsasında aparılıb.

Təhlükə yalnız məşhur abidələrlə məhdudlaşmır

Risk altında olanlar arasında Venesiya və Aralıq dənizi regionunun tarixi mərkəzləri kimi dünyaca məşhur məkanlarla yanaşı, daha az tanınan mədəni sərvətlər də var.

Kilsələrdə, kitabxanalarda, kiçik muzeylərdə və yerli kolleksiyalarda saxlanılan rəsm əsərləri və tarixi əşyalar da iqlim dəyişikliklərinin təsirinə məruz qalır.

Yüksək rütubət, kif, temperaturun kəskin dəyişməsi və turşulu yağışlar xüsusilə rəsm və freskalar üçün təhlükəlidir. Bundan başqa, yanğınlar, daşqınlar və torpaq sürüşmələri ilə bağlı risklər də artır.

ABŞ-dakı incəsənət muzeylərinin rəhbərləri arasında aparılan sorğuda direktorların 35 faizi müəssisələrinin artıq iqlim hadisələri ilə əlaqəli zərərlə üzləşdiyini bildirib. Onların yarısı isə kolleksiyaların qorunması üçün xüsusi planlarının olduğunu qeyd edib.

Luvr əsərləri daşqın təhlükəsindən qoruyur
Fransanın {"fallbackMarkdown":"Luvr muzeyi","reference":{"alt":"Luvr muzeyi","category":"point_of_interest","extra_params":{"disambiguation":"Paris, France"},"name":"Luvr muzeyi","prompt_text":"Luvr muzeyi","status":"done","type":"entity"},"referenceKey":"0","showLoginRequiredCard":false} muzeyi də iqlim risklərinə qarşı tədbirlər görür. Muzey mümkün daşqınların yaratdığı təhlükəni azaltmaq üçün təxminən 250 min sənət əsərini Fransanın şimalındakı Lyeven şəhərində yerləşən anbara köçürür.

Musiqi irsi də risk altındadır
İqlim dəyişikliyinin təsiri musiqi alətlərinə qədər uzanır. Musiqi alətlərinin hazırlanmasında istifadə olunan ağacların vəziyyəti temperaturun yüksəlməsi və su çatışmazlığı səbəbindən pisləşir.

Dolomitlərdə yerləşən Val-di-Fyemme bölgəsinin ladin ağacları tarixən Stradivari skripkalarının hazırlanmasında istifadə olunan ağac mənbələrindən biri olub. Lakin temperaturun artması və zərərvericilərin yayılması bu ağacları təzyiq altında qoyur.

Yaylı alətlərin hazırlanmasında istifadə olunan digər ağac növləri də su çatışmazlığı və meşələrin qırılması səbəbindən daha az əlçatan olur.

Konsert salonları da təhlükə qarşısındadır
İqlim riskləri Avropanın konsert və opera salonlarına da təsir göstərə bilər.

İqlim proqnozlarına əsasən, 2100-cü ilə qədər Venesiyada yüksək su səviyyəsi ilə bağlı hadisələrin artması opera teatrı {"fallbackMarkdown":"Teatro La Fenice","reference":{"alt":"Teatro La Fenice","category":"point_of_interest","extra_params":{"disambiguation":"Venice, Italy"},"name":"Teatro La Fenice","prompt_text":"Teatro La Fenice","status":"done","type":"entity"},"referenceKey":"1","showLoginRequiredCard":false}nin normal fəaliyyətini çətinləşdirə, hətta mümkünsüz edə bilər.

Oxşar risklər sahilyanı şəhərlərdə yerləşən digər mühüm mədəniyyət obyektləri üçün də mövcuddur. Bunlara Londondakı Royal Festival Hall, Reykyavikdəki Harpa, Sidney Opera Evi, Hamburqdakı Elbphilharmonie və Amsterdamdakı Muziekgebouw aan 't IJ daxildir.

İqlim riskləri iqtisadi imkanları da azalda bilər
Mədəni irsin qorunması üçün lazım olan maliyyə imkanları isə məhz risklərin artdığı dövrdə azala bilər.

Tədqiqatçılar iqlim dəyişikliklərinin Avropanın bir sıra regionlarında ciddi iqtisadi itkilərə səbəb ola biləcəyini proqnozlaşdırırlar. Hesablamalara görə, 2100-cü ilə qədər regional ümumi daxili məhsulun azalması Madriddə 32 faizə, Romada isə 41 faizə çata bilər. İtaliya üzrə ümumi ÜDM itkisi isə 19 faiz səviyyəsində qiymətləndirilir.

İtirilən mədəni sərvəti bərpa etmək həmişə mümkün deyil
İqtisadi aktivlərdən fərqli olaraq, mədəni irsi sadəcə əlavə investisiya və ya texnologiya hesabına əvəz etmək mümkün deyil.

Nəmdən zədələnmiş freskanı yeni sənaye obyekti kimi yenidən yaratmaq mümkün deyil. Sualtı qalan arxeoloji abidə isə tamamilə və geri dönməz şəkildə itirilə bilər.

Bu səbəbdən iqlim dəyişikliyi getdikcə yalnız ekoloji və iqtisadi deyil, həm də mədəni problem kimi qiymətləndirilir.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, mədəni irsin qorunması üçün yalnız binaların və tarixi əşyaların deyil, onların yaşamasına imkan verən fiziki mühitin də qorunması vacibdir.

Araşdırmanın müəlliflərinə görə, Avropanın mədəni irsini qorumaq hələ də mümkündür. Lakin bunun üçün tədbirlərin görülməsinə ayrılan vaxt getdikcə azalır.