NASA Ay səthinə insanları yenidən göndərməyə hazırlaşır. Bu proqram çərçivəsində planlaşdırılan Artemis 4 missiyası 2028-ci ildə Ayın cənub qütbü bölgəsinə eniş etməyi hədəfləyir. Lakin bu tarixi məkanların Yer kürəsindən teleskop vasitəsilə görünməsi sual doğurur.
Niyə məhz Ayın cənub qütbü?
NASA bu bölgəni bir neçə mühüm səbəbə görə seçib:
Ayın ən qədim süxurlarının burada yerləşməsi
Daim kölgədə qalan kraterlərdə su buzunun mövcudluğu ehtimalı
Günəş enerjisindən istifadə üçün əlverişli “əbədi işıq zirvələri”
Agentlik artıq doqquz potensial eniş sahəsi müəyyən edib. Bu sahələr kraterlər, düzənliklər və yüksəklikləri əhatə edir, o cümlədən Malapert massivini.

Bu yerləri Yer kürəsindən görmək mümkündürmü?
Qısa cavab: demək olar ki, yox.
Ay Yerə həmişə eyni tərəfi ilə baxır. Bu hadisə tidal locking (gelgit kilidlənməsi) adlanır. Bununla belə, Ayın orbitindəki kiçik dəyişikliklər səbəbindən müşahidə olunan yüngül “yırğalanma” — libration sayəsində səthin təxminən 59%-ni görmək mümkündür.
Lakin problem ondadır ki, cənub qütbü Ay diskinin kənarında yerləşir. Bu səbəbdən:
Ən yaxşı şəraitdə belə bu bölgə ya çox çətin görünür
Ya da ümumiyyətlə Ayın görünən hissəsindən kənarda qalır
Teleskopla necə tapmaq olar?

Əgər sizdə ən azı 150 mm aperturalı teleskop varsa, cənub bölgəyə “yaxınlaşmağa” cəhd edə bilərsiniz.

Addım-addım istiqamət:
Tycho kraterini tapın — cənub yarımkürəsində ən parlaq obyektlərdən biridir

Daha cənuba hərəkət edərək Clavius kraterini müşahidə edin
Daha aşağıda Moretus yerləşir

Məhz bu bölgənin aşağı hissəsində Artemis 4 üçün nəzərdə tutulan sahələr yerləşir. Lakin onları yalnız çox zəif şəkildə — “relyef ipucu” kimi görmək mümkündür.

Ən yaxşı müşahidə vaxtı
Ən uyğun dövr — dolunay ətrafındakı bir həftədir. Bu zaman Ayın görünən hissəsi tam işıqlanır. Amma bu da çətinlik yaradır: kölgələr azaldığı üçün relyefi seçmək daha çətin olur.

Qısa nəticə
Artemis 4 missiyasının eniş sahələri Ayın cənub qütbündə yerləşdiyindən:
Yer kürəsindən onları aydın görmək mümkün deyil
Yalnız çox əlverişli şəraitdə bəzi hissələri zəif şəkildə müşahidə etmək olar

Bununla belə, insanlığın Aya dönüşü yaxınlaşdıqca, bu region həm elmi, həm də müşahidə baxımından ən maraqlı və çətin sahələrdən biri olaraq qalır.