Kleopatradan təxminən 1500 il əvvəl Misiri qadın hökmdar idarə etmiş ola bilər
Qədim Misirdə ilk qadın fironun Kleopatradan deyil, təxminən 5 min il əvvəl yaşamış Meretneitdən olduğu ehtimal edilir. Yeni araşdırma onun sadəcə kraliça və ya regent deyil, kişilərlə eyni siyasi statusa malik hökmdar ola biləcəyinə dair əlavə sübutlar ortaya qoyub.

Qədim Misirin tarixində ali hakimiyyətə gəlmiş bir sıra qadın hökmdarlar tanınır. Onların arasında Hatşepsut, Nefertiti və Kleopatra xüsusi yer tutur. Lakin yeni araşdırma qadının Misir taxtında onlardan xeyli əvvəl oturmuş ola biləcəyini göstərir.

Söhbət Birinci sülalə dövründə, təxminən 5 min il əvvəl yaşamış Meretneitdən gedir. Onun adı “Neytin sevimlisi” mənasını verir. Neyt isə qədim Misirin müharibə və analıq ilahələrindən biri hesab olunurdu.

Praqadakı Karl Universitetinin misirşünası Syu Kelli və Buxarest Universitetinin rəqəmsal arxeoloqu Kristal Miller Sakkaradakı nekropolda təxminən 80 il əvvəl aşkarlanmış 13 gil möhür nümunəsini yenidən araşdırıblar.

Tədqiqatçılar xüsusi rəqəmsal emal üsullarından istifadə edərək möhürlərdəki zəif görünən heroqlifləri daha aydın şəkildə müəyyənləşdiriblər. Nəticədə Meretneitin adının qədim Misirdə hökmdarlarla əlaqələndirilən serex adlı xüsusi simvolun daxilində yerləşdiyi müəyyən edilib.

Araşdırma müəlliflərinin fikrincə, bu, Meretneitin həmin dövrdə hökmdarlığın əsas simvolik göstəricilərindən birinə malik olduğunu göstərir.

Əgər bu şərh təsdiqlənərsə, Meretneit qədim Misirdə adı kral serexində qeyd olunan ən erkən qadın hökmdarlardan biri olacaq. Bu isə onu ənənəvi olaraq Misirin ilk qadın hökmdarı hesab edilən Sobekneferudan təxminən 1500 il əvvəl hakimiyyətə gəlmiş mümkün qadın firona çevirir.

Meretneitin hakimiyyətinə dair başqa sübutlar
Meretneitin yüksək statusunu göstərən digər arxeoloji tapıntılar da mövcuddur. Abidosda onun monumental məzarı yerləşir və tədqiqatçılar bu məzarı şübhəsiz kral dəfn kompleksi hesab edirlər.

Kompleksdə yüzlərlə böyük şərab qabı, eləcə də qulluqçuların və saray əyanlarının dəfn edildiyi təxminən 50 əlavə məzar və otaq aşkar olunub.

Onun adı məzarda tapılmış iki monumental daş steldən birinin üzərində də qorunub. Bu tip stela qədim Misirdə hökmdarlarla əlaqələndirilirdi. Digər stela isə ciddi zədələndiyindən üzərində Meretneitin adının olub-olmadığını müəyyənləşdirmək mümkün deyil.

Tədqiqatçılar Meretneitin siyasi fəaliyyətinin ən azı 30 il davam etmiş ola biləcəyini düşünürlər. Onun həyatının müxtəlif mərhələlərində fərqli siyasi rollar daşıdığı ehtimal edilir.

Meretneit əvvəlcə taxtın varisi və ya ehtimal olunan atası — firon Cerin — həmsərəncamçısı ola bilərdi. Daha sonra isə oğlu Denin azyaşlı olduğu dövrdə regent kimi ölkəni idarə etmiş ola bilər.

Denin məzarında tapılmış bir möhürdə hökmdarların və ya sülalə üzvlərinin adlarından ibarət ardıcıllığın olduğu ehtimal edilir. Bu siyahıda Meretneitin adı sonuncu yerdə göstərilir və onun adı “kralın anası” titulu ilə müşayiət olunur.

Meretneitin siyasi nüfuzunun onun ölümündən sonra da qorunduğuna dair sübutlar var. Onun adı daha sonrakı hökmdar Semerxetin məzarında tapılmış möhürdə də qeydə alınıb.

Digər mətnlər isə onun kral xəzinəsinə və dövlət məmurlarına nəzarət etmiş ola biləcəyini göstərir. Bu isə Meretneitin formal titulundan asılı olmayaraq əhəmiyyətli siyasi hakimiyyətə sahib olduğunu ehtimal etməyə imkan verir.

Alimlər hələ yekdil deyil
Bununla belə, Meretneitin hansı statusa malik olması elmi mübahisə olaraq qalır. Onun adının müxtəlif kral nekropollarında aşkar edilməsi və hökmdarlıq simvolları ilə əlaqələndirilməsi onun xüsusi mövqeyini göstərsə də, alimlər onun müstəqil firon, regent, yoxsa başqa formada hakimiyyət sahibi olması barədə yekdil fikrə gəlməyiblər.

Araşdırma müəlliflərinin fikrincə, Meretneitin kral ailəsindəki mövqeyi ona siyasi şəraitdən asılı olaraq müxtəlif rollar — varis, həmsərəncamçı, regent və ya müstəqil hökmdar — tutmağa imkan vermiş ola bilər.

Əgər bu interpretasiya gələcək araşdırmalarla təsdiqlənərsə, qədim Misirdə qadınların siyasi hakimiyyət tarixinin indiyədək düşünüldüyündən daha qədim olduğu ortaya çıxacaq. Meretneit bu halda Misirdə tamhüquqlu qadın hökmdarın ən erkən məlum nümunələrindən biri olacaq — Sobekneferudan təxminən 1500 il, Kleopatradan isə minilliklər əvvəl.