26 fevral Azərbaycan tarixində ən faciəli və ağrılı günlərdən biridir. 1992-ci ilin 26 fevralında Qarabağ münaqişəsi zamanı Xocalı şəhərində dinc əhaliyə qarşı törədilmiş kütləvi qırğın tarixə Xocalı soyqırımı kimi düşmüşdür. Bu hadisə yalnız humanitar faciə deyil, eyni zamanda ciddi siyasi nəticələr doğuran və beynəlxalq münasibətlər sisteminə təsir edən bir hadisədir.

Xocalı hadisələri baş verən dövrdə Azərbaycan hələ yeni müstəqillik qazanmışdı və dövlət institutları tam formalaşmamışdı. Bu zəiflik müharibə şəraitində ölkənin müdafiə və diplomatik imkanlarını məhdudlaşdırırdı. Hadisənin siyasi tərəflərindən biri də məhz həmin dövrdə ölkədaxili siyasi qeyri-sabitlik və hakimiyyət uğrunda mübarizənin mövcud olması idi. Bu amillər Azərbaycanın beynəlxalq aləmdə mövqeyini zəiflədir və informasiya müharibəsində geri qalmasına səbəb olurdu.

Digər mühüm siyasi aspekt beynəlxalq hüquq və təşkilatların mövqeyi ilə bağlıdır. Azərbaycan dövləti Xocalı hadisələrini soyqırımı kimi tanıtmaq üçün uzun illər diplomatik fəaliyyət göstərmişdir. Bir sıra ölkələrin parlamentləri və beynəlxalq təşkilatlar bu hadisəyə hüquqi-siyasi qiymət vermişdir. Lakin bəzi böyük dövlətlərin və beynəlxalq qurumların məsələyə münasibətdə ehtiyatlı davranması regiondakı geosiyasi maraqlarla bağlı olmuşdur. Bu isə göstərir ki, beynəlxalq siyasətdə ədalət anlayışı çox vaxt dövlətlərin maraqları ilə uzlaşdırılır.

Xocalı soyqırımı həm də Ermənistan–Azərbaycan münaqişəsinin siyasi mahiyyətini daha da kəskinləşdirmişdir. Hadisə iki xalq arasında etimadsızlığı artırmış, sülh danışıqlarını çətinləşdirmiş və münaqişənin uzunmüddətli xarakter almasına təsir etmişdir. Sonrakı illərdə aparılan danışıqlar prosesində Xocalı məsələsi Azərbaycanın əsas siyasi və hüquqi arqumentlərindən biri olmuşdur.

Bundan əlavə, Xocalı soyqırımı Azərbaycan dövlətinin milli yaddaş siyasətində mühüm yer tutur. Hər il 26 fevral tarixində keçirilən anım tədbirləri həm daxili birlik və həmrəylik məqsədi daşıyır, həm də beynəlxalq ictimaiyyətə hadisə barədə məlumat çatdırmaq üçün siyasi platforma rolunu oynayır. Bu, dövlətin xarici siyasət strategiyasında informasiya və diplomatiyanın əhəmiyyətini göstərir.

Nəticə olaraq, Xocalı soyqırımı təkcə tarixi faciə deyil, həm də geniş siyasi nəticələrə malik hadisədir. O, Azərbaycanın daxili siyasi proseslərinə, beynəlxalq münasibətlərinə və regiondakı geosiyasi vəziyyətə ciddi təsir göstərmişdir. Bu hadisənin siyasi tərəflərini araşdırmaq həm tarixi ədalətin bərpası, həm də gələcəkdə oxşar faciələrin qarşısının alınması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Masallı RİHB aparatının İctimai-siyasi və humanitar məsələlər sektorunun aparıcı məsləhətçisi Aybəniz Novruzova