Elnarə Akimova

Milli Məclisin deputatı,
YAP İdarə Heyətinin üzvü,
Filologiya elmləri doktoru


“Əziz Şuşa, sən azadsan!
Əziz Şuşa, biz qayıtmışıq!
Əziz Şuşa, biz səni dirçəldəcəyik!
Şuşa bizimdir! Qarabağ bizimdir!
Qarabağ Azərbaycandır!”

Bu sözlər Azərbaycan tarixinin ən möhtəşəm səhifələrindən birinə həkk olunmuş, xalqımızın yaddaşında əbədi yaşayacaq qürur və zəfər manifestidir. Azərbaycan Prezidenti,
Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyev Ümummilli lider Heydər Əliyevin məzarına raport verərkən söylədiyi bu sözləri təkrar-təkrar dinləyərkən böyük qüruru, böyük sevinc ilə yanaşı kövrəlməmək olmur.
Bu, sadəcə, bir şəhərin azadlığı haqqında bəyanat deyil. Bu, illərlə ürəyində Şuşa həsrəti yaşadan bir xalqın qayıdışının, sarsılmaz iradəsinin, milli birliyinin və tarixi ədalətin təntənəsidir. 2020-ci il noyabrın 8-də Şuşanın azad edilməsi Azərbaycan tarixində yeni bir mərhələnin başlanğıcı oldu. Qarabağın döyünən ürəyi öz sahibinə qovuşdu, Azərbaycanın milli qüruru yenidən yüksəldi.
Şuşa Azərbaycan üçün heç vaxt sıradan bir şəhər olmayıb. Bu şəhər xalqımızın mədəniyyətinin, musiqisinin, ədəbiyyatının, incəsənətinin və milli düşüncəsinin formalaşmasında müstəsna rol oynayıb. Qarabağın tacı, Qafqazın incisi adlandırılan Şuşa böyük şəxsiyyətlərin yetişdiyi, Azərbaycan mədəniyyətinin zəngin ənənələrinin qorunduğu müqəddəs məkanlardan biridir.
Xurşidbanu Natəvanın zərif sənəti, Üzeyir Hacıbəylinin musiqi dühası, Bülbülün bənzərsiz səsi, Molla Pənah Vaqifin poeziyası Şuşanın adını Azərbaycanın hüdudlarından kənara daşıyıb. Bu şəhərin küçələri, daşları, tarixi abidələri xalqımızın keçmişindən xəbər verir. Şuşa yalnız tarixi mirasımız deyil, həm də gələcək nəsillərə ötürməli olduğumuz milli mənəvi sərvətimizdir.
Ulu Öndər Heydər Əliyevin Şuşaya göstərdiyi diqqət və qayğı da məhz bu tarixi-mədəni dəyərin qorunmasına xidmət edirdi. 1977-ci ildə onun təşəbbüsü ilə Şuşanın tarixi hissəsinin tarix-memarlıq qoruğu elan edilməsi şəhərin milli irsimizdəki yerinin dövlət səviyyəsində qorunmasının mühüm təzahürü idi. Bu, Şuşanın gələcək taleyi üçün atılmış uzaqgörən addım, milli yaddaşımıza verilən qiymət idi.
Qarabağ Zəfərinin təməli də məhz bu milli iradə, dövlətçilik düşüncəsi və Azərbaycanın öz torpaqlarına bağlılığı üzərində formalaşdı.
Şuşanın azadlığı bir günün, bir əməliyyatın və ya yalnız hərbi gücün nəticəsi deyildi. Bu qələbə uzun illər ərzində formalaşmış dövlət strategiyasının, iqtisadi inkişafın, güclü ordunun, xalqın birliyinin və qətiyyətli siyasi iradənin məntiqi nəticəsi idi.
Ulu Öndər Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi dövlətçilik xətti Azərbaycanın müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsinə, ölkənin iqtisadi və siyasi potensialının artırılmasına xidmət etdi. Prezident İlham Əliyev bu möhkəm təməl üzərində Azərbaycanın gücünü artırdı, ordunun modernləşdirilməsini, hərbi hazırlığın yüksəldilməsini və milli təhlükəsizliyin təmin olunmasını prioritet istiqamətlərə çevirdi.
Vətən müharibəsi başlayanda Azərbaycan xalqı öz liderinin ətrafında birləşərək misilsiz həmrəylik nümayiş etdirdi. Ölkənin bütün bölgələrindən, müxtəlif yaş qruplarından olan insanlar eyni məqsəd uğrunda səfərbər oldu. Bu birlik Azərbaycan dövlətinin gücünü, xalqımızın iradəsini və Vətən sevgisini dünyaya göstərdi.
Prezident İlham Əliyevin Şuşanın azadlığı ilə bağlı mövqeyi müharibənin ilk günlərindən qəti idi. Dövlət başçısı dəfələrlə Şuşasız Qarabağ məsələsinin tamamlanmayacağını vurğulayırdı. 44 günlük Vətən müharibəsində Azərbaycan Ordusu ağır və mürəkkəb döyüş şəraitində irəliləyərək bu tarixi hədəfə çatdı.
Şuşa əməliyyatı isə hərb tariximizin xüsusi səhifəsidir. Əsgər və zabitlərimiz sıldırım qayalardan, sıx meşələrdən, çətin keçidlərdən keçərək şəhərə daxil oldular. Müasir hərbi texnikanın imkanları ilə yanaşı, onların şəxsi qəhrəmanlığı, döyüş əzmi və Vətənə bağlılığı qələbənin əldə edilməsində həlledici rol oynadı.
2020-ci il noyabrın 8-də Şuşanın azad edilməsi Azərbaycan xalqının onilliklər boyu gözlədiyi tarixi anı reallığa çevirdi.
Prezident İlham Əliyevin həmin gün xalqımıza müraciətində səsləndirdiyi sözlər bu qələbənin mənəvi mahiyyətini ifadə edirdi:
“Şuşa indi azaddır! Biz Şuşaya qayıtmışıq!”
Bu sözlər bir şəhərin azadlığından daha böyük məna daşıyırdı. Bu, xalqın öz tarixinə, öz mədəniyyətinə, öz torpağına qayıdışının bəyanatı idi.
Şuşanın azad edilməsi ilə Azərbaycan xalqı yalnız hərbi qələbə qazanmadı. Eyni zamanda, uzun illər ərzində pozulmuş tarixi ədalətin bərpasına nail oldu. BMT Təhlükəsizlik Şurasının qəbul etdiyi, lakin icra olunmayan qətnamələrin tələbləri Azərbaycan tərəfindən öz gücü ilə həyata keçirildi.
Bu qələbənin arxasında xalqın öz dövlətinə inamı, ordunun döyüş qabiliyyəti və siyasi rəhbərliyin qətiyyəti dayanırdı. Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü təmin etməklə dövlət suverenliyinin, milli iradənin və beynəlxalq hüququn əhəmiyyətini bir daha nümayiş etdirdi.
Şuşanın azadlığı həm də milli yaddaşın bərpası idi. İşğal dövründə şəhərin tarixi-mədəni irsinə vurulan zərər, dağıdılan abidələr, güllələnmiş heykəllər, talan edilmiş muzeylər xalqımızın yaddaşında dərin izlər buraxmışdı.
2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən antiterror əməliyyatı ilə Qarabağda separatçı rejimin mövcudluğuna son qoyulması Azərbaycanın suverenliyinin tam bərpası istiqamətində mühüm mərhələ oldu. Beləliklə, Şuşada başlayan Zəfər yolu ölkənin bütün ərazisində dövlət suverenliyinin təmin olunması ilə tamamlandı.
Şuşanın azadlığı ilə başlayan yeni dövrün ən mühüm xüsusiyyəti şəhərin yalnız bərpa edilməməsi, həm də yenidən yaşamağa, inkişaf etməyə başlamasıdır.
Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Şuşada genişmiqyaslı quruculuq və bərpa işləri həyata keçirilir. Şəhərin tarixi simasının qorunması, infrastrukturun yenilənməsi, yaşayış məhəllələrinin yaradılması, sosial obyektlərin tikilməsi və mədəni irsin bərpası bu fəaliyyətin əsas istiqamətləridir.
Zəfər yolu Şuşaya qayıdışın simvoluna çevrilib. Dağların və meşələrin içindən keçən bu yol yalnız nəqliyyat əlaqəsi deyil, həm də Azərbaycan əsgərinin qəhrəmanlığını, xalqımızın iradəsini və doğma torpağa qovuşmaq arzusunu yaşadan tarixi bir rəmzdir.
Şuşada tarixi abidələrin bərpası xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Vaqifin muzey-məqbərə kompleksi, Bülbülün ev-muzeyi, Üzeyir Hacıbəylinin irsi, məscidlər, tarixi malikanələr və digər mədəniyyət nümunələri şəhərin əvvəlki ruhunu qaytarmaq məqsədilə bərpa edilir.
Natəvanın, Bülbülün və Üzeyir Hacıbəylinin işğal dövründə güllələnmiş büstlərinin yenidən Şuşaya qaytarılması isə xüsusi mənəvi məna daşıyır. Bu, yalnız heykəllərin öz yerinə qoyulması deyil, xalqımızın mədəni yaddaşının və milli kimliyinin bərpasıdır.
Şuşada yeni yaşayış komplekslərinin inşası, məktəbin, xəstəxananın, hotel və xidmət obyektlərinin istifadəyə verilməsi şəhərin həyatının yenidən canlanmasına xidmət edir. Şuşanın sakinləri doğma evlərinə qayıdır, şəhərin küçələrində yenidən həyat başlayır.
2026-cı ilin oktyabrına olan məlumata görə, Şuşa şəhəri və ətraf kəndlərdə ümumilikdə 420 ailə, 1579 nəfər məskunlaşıb. Bu rəqəmlərin arxasında illərlə ayrılıq yaşayan insanların sevincini, doğma yurda qayıtmaq arzusunun gerçəkləşməsini görürük.
Şuşanın dirçəlişi Azərbaycanın öz tarixinə, mədəniyyətinə və gələcəyinə sahib çıxmasının göstəricisidir.
Şuşanın azad edilməsi onun beynəlxalq əhəmiyyətini də yeni mərhələyə yüksəltdi. 2021-ci ildə Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı elan edilən şəhər 2022-ci ildə “Şuşa İli” ilə daha geniş şəkildə diqqət mərkəzinə gətirildi.
2023-cü ildə Türk dünyasının mədəniyyət paytaxtı, 2024-cü ildə isə İslam dünyasının mədəniyyət paytaxtı kimi tanınması Şuşanın tarixi və mədəni dəyərinin beynəlxalq səviyyədə təbliğinə mühüm töhfə verdi.
2026-cı ildə İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının turizm paytaxtı kimi seçilməsi də şəhərin gələcək inkişafı üçün yeni imkanlar yaradır.
Şuşada keçirilən beynəlxalq tədbirlər, musiqi festivalları, poeziya günləri, media forumları və dövlət başçılarının səfərləri şəhərin yalnız Azərbaycanın deyil, regionun və dünyanın mədəni dialoq məkanlarından birinə çevrildiyini göstərir.
Şuşa artıq öz tarixi ilə yanaşı, gələcəyi ilə də dünyaya mesaj verir: mədəniyyətin qorunması, tarixi irsə sahib çıxmaq və xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanın möhkəmləndirilməsi mümkündür.
Şuşanın 2040-cı ilədək inkişafına dair Baş planın təsdiqlənməsi şəhərin gələcəyinin sistemli şəkildə qurulmasına yönəlmiş mühüm addımdır. Bu plan tarixi-mədəni irsin qorunmasını, təbii landşaftın mühafizəsini, müasir infrastrukturu və sakinlərin rahat yaşayışını bir arada nəzərdə tutur.
Şuşanın inkişafı yalnız yeni binaların tikilməsi ilə ölçülməməlidir. Əsas məsələ şəhərin özünəməxsus tarixi simasının qorunması, mədəni həyatının zənginləşdirilməsi və gələcək nəsillər üçün yaşanılan, inkişaf edən bir məkana çevrilməsidir.
Şuşa həm də milli məsuliyyətimizin ünvanıdır. Bu şəhəri qorumaq, onun tarixini öyrənmək, mədəniyyətini yaşatmaq və dünyaya tanıtmaq hər bir azərbaycanlının mənəvi borcudur.
Çünki Şuşa bizim keçmişimizdir, bu günümüzdür və gələcəyimizdir.
8 Noyabr – Şuşa şəhəri günü xalqımızın yaddaşında yalnız bir tarixi hadisənin ildönümü kimi qalmayacaq. Bu gün Azərbaycanın öz gücünə, birliyinə, dövlətçilik iradəsinə və milli ruhuna inamının təcəssümüdür.
Şuşanın azadlığı bizə göstərdi ki, tarixi hədəflərə çatmaq üçün xalqın birliyi, dövlətin gücü və qətiyyətli iradəsi bir araya gəlməlidir. Bu qələbə həm də gələcək nəsillərə ötürüləcək böyük bir dərsdir: Vətən sevgisi yalnız sözlə deyil, əməl, məsuliyyət və fədakarlıqla yaşadılır.
Bu gün Şuşada yüksələn üçrəngli bayrağımız, bərpa olunan tarixi abidələrimiz, yenidən qurulan küçələrimiz və doğma yurda qayıdan sakinlərimiz Zəfərin canlı mənzərəsidir.
Şuşa artıq azadlığın, qürurun və dirçəlişin şəhəridir. Onun hər daşı, hər küçəsi, hər abidəsi Azərbaycan xalqının tarixini danışır.
Sən illərlə həsrətində olduğumuz, uğrunda mübarizə apardığımız, qəlbimizdə yaşatdığımız müqəddəs ünvanımızsan. Sənin azadlığın xalqımızın qürurunu yüksəltdi, sənin dirçəlişin gələcəyimizə inamımızı artırdı.
Biz sənə qayıtdıq. Səni qoruyacağıq. Səni yaşadacağıq. Sənin tarixini, mədəniyyətini və ruhunu gələcək nəsillərə ötürəcəyik.
Çünki Şuşa yalnız bir şəhər deyil – Şuşa Azərbaycanın ruhudur!
Şuşa bizimdir! Qarabağ bizimdir! Qarabağ Azərbaycandır!