Vaşinqton Pekini sürətlə nüvə silahlanmasını genişləndirməkdə və gizli sınaqlar keçirməkdə günahlandırır
ABŞ administrasiyası Çini nüvə arsenalını sürətlə artırmaqda və gizli nüvə sınaqları keçirməkdə ittiham edib. Vaşinqton rəsmi Pekinin gələcək silahlara nəzarət sazişində iştirak etməli olduğunu bildirir. Bu barədə AFP agentliyi məlumat yayıb.

Bəyanat ABŞ ilə Rusiya arasında strateji silahların məhdudlaşdırılmasına dair son müqavilə olan New START sazişinin qüvvədən düşməsindən sonra səsləndirilib. Saziş fevralın 5-dək qüvvədə idi və hər iki tərəf üçün yerləşdirilmiş nüvə başlıqlarının sayını 1550 ilə məhdudlaşdırırdı. ABŞ rəsmiləri hesab edirlər ki, yeni – daha “keyfiyyətli” razılaşma artıq Çinin də iştirakı ilə imzalana bilər.
Pekin isə üçtərəfli danışıqlarla bağlı çağırışları əvvəllər açıq şəkildə rədd edib.

Şəffaflıqla bağlı ittihamlar
ABŞ dövlət katibinin silahlara nəzarət üzrə köməkçisi Kristofer Yo Cenevrədə keçirilən Silahsızlanma Konfransı zamanı bildirib ki, əvvəlki saziş “ciddi şəkildə natamam” idi, çünki Çinin “misilsiz, məqsədli, sürətli və qeyri-şəffaf” nüvə silahlanmasını əhatə etmirdi.

Onun sözlərinə görə, Çin arsenalını genişləndirir, lakin bu prosesin son hədəfləri barədə açıqlama vermir. ABŞ tərəfi hesab edir ki, Pekin 4–5 il ərzində aparıcı nüvə dövlətləri ilə “paritetə” çata bilər. Bunun hansı konkret səviyyəni ifadə etdiyi isə dəqiqləşdirilməyib.

Nüvə Silahlarının Qadağan edilməsi üzrə Beynəlxalq Kampaniya (ICAN) təşkilatının məlumatına görə, həm Rusiya, həm də ABŞ-ın 5 mindən çox nüvə başlığı var. Vaşinqton iddia edir ki, Çin bu göstəricilərə sürətlə yaxınlaşır.
ABŞ rəsmiləri həmçinin bildirirlər ki, 2030-cu ilə qədər Çin 1000-dən çox nüvə başlığı istehsal etməyə kifayət edəcək parçalanan material ehtiyatına malik ola bilər.

Yeni silahlanma yarışı riski
Müqavilənin başa çatması ilə onilliklər ərzində ilk dəfə olaraq strateji nüvə silahlarının yerləşdirilməsini məhdudlaşdıran qüvvədə olan razılaşma qalmayıb. Bu isə yeni silahlanma yarışının başlanacağı ilə bağlı narahatlıqları artırır.
ABŞ Prezidenti Donald Trump administrasiyası daha yaxşı və daha geniş əhatəli sazişin əldə olunmasına çalışacağını bəyan edib.

Gizli sınaq iddiaları
Vaşinqton eyni zamanda iddia edir ki, Çin 22 iyun 2020-ci ildə Sincan bölgəsində yerləşən Lobnor poliqonunda az güclü yeraltı nüvə sınağı keçirə bilərdi. ABŞ tərəfi 2,75 bal gücündə qeydə alınan seysmik aktivliyin təxminən 10 tonluq nüvə partlayışına uyğun ola biləcəyini bildirir.

Pekin bu ittihamları “açıq yalan” adlandıraraq rədd edir və bunu ABŞ-ın öz nüvə sınaqlarını bərpa etmək niyyətini əsaslandırmaq cəhdi kimi qiymətləndirir. ABŞ sonuncu dəfə 1992-ci ildə nüvə sınağı keçirib.

Bununla yanaşı, Center for Strategic and International Studies analitikləri son hesabatlarında Çin poliqonunda qeyri-adi aktivliyi təsdiqləyən inandırıcı sübutlar aşkar etmədiklərini bildiriblər.

Mövzu beynəlxalq təhlükəsizlik gündəliyində əsas məsələlərdən biri olaraq qalır və tərəflər arasında gərginliyin artması ehtimalı istisna edilmir.