Qədim insan izləri Şimali Amerikanın 21 min il əvvəlki iqlim tarixini üzə çıxardı

ABŞ-ın Nyu-Meksiko ştatında yerləşən Uayt-Sends Milli Parkında aşkarlanan qədim insan ayaq izləri alimlərə 21 min ildən çox əvvəl bölgədə baş verən iqlim dəyişikliklərini bərpa etməyə imkan verib. Tədqiqat göstərib ki, qədim insanlar böyük gölün tədricən quruduğu, meşələrin seyrəldiyi və ərazinin quraq düzənliyə çevrildiyi dövrdə həmin bölgəyə dəfələrlə qayıdıblar.
Araşdırmanın nəticələri Science Advances elmi jurnalında dərc olunub.
Alimlərin məlumatına görə, ayaq izləri təxminən 23,5–21,7 min il əvvəl, sonuncu buzlaşmanın ən sərt mərhələsində yaranıb. Tədqiqatçılar həmin izlərin ətrafındakı çöküntü qatlarını araşdıraraq bölgənin qədim iqlimi və təbii mühiti haqqında yeni məlumatlar əldə ediblər.
Araşdırma çərçivəsində insan ayaq izləri, iri heyvanların pəncə izləri və qədim insanların mövcudluğunu göstərən digər əlamətlərin aşkarlandığı 20 geoloji təbəqə təhlil edilib. Tapıntıların yaşını dəqiqləşdirmək üçün iynəyarpaqlı ağacların tozcuqları üzərində radiokarbon analizi aparılıb, su bitkilərinin toxumlarının yaşı ilə bağlı məlumatlardan da istifadə olunub.
Böyük göl tədricən qurumağa başlayıb
Tədqiqatın nəticələrinə əsasən, araşdırılan dövrün əvvəlində ərazidə iynəyarpaqlı meşələrlə əhatələnmiş böyük Otero gölü mövcud olub. Həmin vaxt orta temperatur müasir göstəricidən təxminən 4 dərəcə Selsi aşağı olub.
Sonradan iqlimin istiləşməsi ilə gölün sahəsi kiçilməyə, meşələr seyrəlməyə başlayıb. İynəyarpaqlı ağacların yerini tədricən palıdlar və yovşan tipli bitkilər tutub. Güclənən buxarlanma isə bölgənin getdikcə daha quraq olmasına səbəb olub.
Alimlər xüsusilə kəskin quraqlıq dövrünün əhəmiyyətini vurğulayırlar. Bu dəyişikliklər minlərlə kilometr uzaqlıqda, Qrenlandiyada götürülmüş buz nüvələrində qeydə alınan kəskin iqlim dəyişiklikləri ilə də üst-üstə düşür.
Ayaq izləri qədim insanların həyatına işıq salır
Tapıntılar insanların ətraf mühitdə baş verən dəyişikliklər boyunca göl sahilinə dəfələrlə qayıtdığını göstərir. Bununla belə, tədqiqatçılar qorunub saxlanmış izlərin sayının həmin dövrdə insan fəaliyyətinin intensivliyini birbaşa əks etdirmədiyini bildirirlər.
Çünki ayaq izlərinin qorunması üçün onların üzərinin uyğun vaxtda çöküntülərlə örtülməsi vacib idi. Əks halda, izlər külək, su və digər təbii proseslərin təsiri ilə yox ola bilərdi.
Kompüter modelləşdirməsi də göstərib ki, gölün su səviyyəsinin dəyişdiyi və iqlim şəraitinin tərəddüd etdiyi dövrlərdə ayaq izlərinin qorunma ehtimalı daha yüksək olub. Bu, izlərin fasiləsiz deyil, ayrı-ayrı qruplar şəklində aşkar edilməsini izah edir.
Qədim iqlim dəyişikliklərinin yeni mənzərəsi
Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, insan ayaq izlərinin geoloji məlumatlarla birlikdə təhlili Şimali Amerikanın qədim sakinlərinin yaşadığı mühiti daha dəqiq təsəvvür etməyə imkan verir.
Araşdırma həmçinin göstərir ki, qədim insanlar sonuncu buzlaşma dövründə ciddi ekoloji dəyişikliklərlə üzləşiblər. İnsan izləri ilə təbii mühitin tarixini birləşdirən bu yanaşma həmin dövrdə insanların yaşadığı şəraitin və bölgədəki iqlim dəyişikliklərinin öyrənilməsi üçün mühüm elmi imkan yaradır.
Mətndə səhv var? Onu siçanla seçin və Ctrl+Enter düyməsini basın.