ABŞ Prezidenti Donald Trampın Moskva üzərində təzyiqi azaldan, Kiyevə isə təzyiqi artıran qərarları fonunda Avropa liderləri Vaşinqtonla münasibətləri qorumağa çalışmaqla yanaşı, ABŞ-ın faktiki olaraq Rusiyanın tərəfində çıxış edə biləcəyi ssenariyə də hazırlaşırlar. Bu barədə “Bloomberg” məlumat yayıb.

Agentliyin yazdığına görə, Avropa liderləri ABŞ Prezidenti Donald Trampla münasibətləri yaxşılaşdırmaq cəhdlərindən imtina edə bilməyəcəklərini anlayırlar. Bununla belə, onun Ukraynaya münasibətdə atdığı addımlar və Rusiya iqtisadiyyatına möhlət qazandıran qərarları Avropanı Vaşinqtonun faktiki olaraq Moskvanın maraqlarına uyğun hərəkət edə biləcəyi ehtimalını nəzərə almağa vadar edir.

Cəmi bir həftə ərzində Tramp Kremlə qarşı uzun illər ərzində tətbiq edilən enerji sanksiyaları siyasətini sual altına alıb, Kiyevi Rusiyanın neft emalı zavodlarına zərbələri dayandırmağa çağırıb və Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskinin legitimliyini şübhə altına alaraq Rusiya təbliğatının tezislərini təkrarlayıb. Eyni zamanda, Ukrayna İlon Maska məxsus “Starlink” peyk rabitəsi sisteminə tam çıxış imkanını itirib ki, bu da Ukrayna qoşunlarının cəbhədəki vəziyyətini çətinləşdirib.

Buna cavab olaraq Zelenski ABŞ prezidentini sərt tənqid edib və özünü xəyanətə uğramış kimi hiss etdiyini bildirib.

“Bloomberg”in Brüsseldə bu həftə keçirilən Avropa liderlərinin sammitindəki müzakirələrlə tanış mənbələrinə görə, yaranmış vəziyyət Avropa siyasətçiləri arasında narahatlıq doğurub. Bir çoxları üçün bu hadisələr aylarla görməzdən gəlinən xoşagəlməz reallığı üzə çıxarıb: Tramp Kiyevi tənqid etməyə, eyni zamanda Moskvanın maraqlarına uyğun addımlar atmağa meyillidir. Agentliyin mənbələrinin bildirdiyinə görə, Fransa və Almaniya liderləri də qapalı müzakirələrdə bu qiymətləndirməni bölüşüblər.

Danimarkanın Baş naziri Mette Frederiksen cümə axşamı Brüsseldə danışıqlara gələrkən jurnalistlərə açıqlamasında bildirib: “Qərb alyansı hazırda bir neçə gün əvvəl olduğundan daha zəif vəziyyətdədir”.

O əlavə edib: “Ukraynanı dəstəkləmirsinizsə, bütövlükdə Avropanı və mənim fikrimcə, NATO-nu daha təhlükəli vəziyyətə salırsınız”.

Avropa ABŞ-ın dəstəyini itirməkdən ehtiyat edir
Tramp və Zelenski arasında əvvəllər də ciddi fikir ayrılıqları yaşanıb, lakin tərəflər münasibətləri bərpa edə biliblər. Ötən il Ağ Evin Oval kabinetində baş tutan ilk görüşləri kəskin mübahisə ilə nəticələnib. Bundan sonra ABŞ qısa müddətə Ukrayna ilə kəşfiyyat məlumatlarının mübadiləsini məhdudlaşdırıb.

Daha sonra Vaşinqton Kiyevi əsasən Rusiyanın maraqlarına cavab verən 28 bəndlik sülh planını qəbul etməyə inandırmağa çalışıb. Həmin vaxt Zelenski Ukraynanın əsas tərəfdaşını itirmək riski ilə üzləşdiyini xəbərdar edib.

Yay aylarına doğru Avropa liderləri Trampın Ukraynanın Rusiyaya qarşı uzunmüddətli mübarizəsini müəyyən dərəcədə anlamasına nail ola biliblər.

Hazırkı fikir ayrılığı Ukrayna üçün xüsusilə əlverişsiz vaxta təsadüf edir. Qış yaxınlaşır, Kiyevdə isə Rusiyanın raket hücumlarını dəf etmək üçün zəruri olan “Patriot” hava hücumundan müdafiə sistemlərinin kifayət qədər sayda raket-interseptoru yoxdur. Hərbi xərclər Ukrayna büdcəsində ciddi maliyyə boşluğu yaradır və Avropa bu kəsiri çətinliklə qarşılamağa çalışır.

Eyni zamanda, Rusiya mülki obyektlərə zərbələri intensivləşdirir. Nəticədə Kiyevdə vaxtaşırı elektrik enerjisi və su təchizatında fasilələr yaranır.

Gələn ay Rusiya Prezidenti Vladimir Putin Çində keçiriləcək Asiya-Sakit Okean İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının sammitində Trampla görüşmək imkanı əldə edəcək. Zelenski və Avropa liderləri isə həmin görüşdə iştirak etməyəcəklər.

Tramp yanacağın qiymətlərini aşağı salmağa çalışır
ABŞ Konqresinə aralıq seçkilərə cəmi bir neçə həftə qalır. Trampın Respublikaçılar Partiyasının seçkilərdə ciddi itkilərlə üzləşəcəyi gözlənildiyindən prezident benzin qiymətlərini qısa müddətdə aşağı salmağın yollarını axtarır.

“Bloomberg”in məlumatına görə, Trampın sanksiyalara baxmayaraq Rusiyadan dizel yanacağı almaq niyyəti və Ukraynanı neft emalı zavodlarına hücumları dayandırmağa çağırması da əsasən bu amillə əlaqələndirilir. Bununla belə, ekspertlər yanacağın qiymətinin artmasının başlıca səbəbinin ABŞ-ın İrana qarşı müharibəsi olduğunu hesab edirlər.

Avropa liderlərinin əksəriyyəti Zelenskiyə Trampla bağlı açıq tənqidlərini yumşaltmağı məsləhət görür. Çünki Ukraynanın Vaşinqtonla əməkdaşlıqdan başqa real alternativi yoxdur. ABŞ Kiyevə silah satmaqda və ölkənin müdafiəsi üçün həlledici əhəmiyyət daşıyan kəşfiyyat məlumatlarını paylaşmaqda davam edir.

Avropalı rəsmilərdən biri bildirib ki, ABŞ kəşfiyyat məlumatlarının mübadiləsini dayandıracağı təqdirdə Avropanın Amerikanın imkanlarını effektiv şəkildə əvəz edəcək vasitəsi olmayacaq.

Məhz buna görə, agentliyin mənbələrinin sözlərinə görə, Brüsselə gələn Avropa İttifaqı liderləri açıq şəkildə Trampla bağlı həddindən artıq sərt tənqidlərdən çəkiniblər. Bununla belə, qapalı görüşlərdə onlardan bəziləri ABŞ prezidentinin son addımlarından ciddi narahatlıq keçirdiklərini bildiriblər.

Sülh danışıqlarında irəliləyiş əldə olunmur
Trampın ötən il vəzifəyə gəldikdən qısa müddət sonra sülhə nail olmaq vədi ilə başladığı Vaşinqtonun səyləri hələlik əhəmiyyətli nəticə verməyib.

“Bloomberg”in mənbələrinin məlumatına görə, ötən həftəsonu Floridada keçirilən danışıqlarda ciddi irəliləyiş əldə olunmayıb. Trampın Rusiyadan dizel yanacağı almaq qərarından sonra Ukrayna nümayəndə heyətinin görüşü vaxtından əvvəl tərk etdiyi bildirilir.

Mənbələrin sözlərinə görə, müzakirələr əsasən Trampın nümayəndələri Stiv Uitkoff və Cared Kuşnerin bir neçə ay əvvəl hazırladıqları eyni məsələlərin yenidən nəzərdən keçirilməsi ilə məhdudlaşıb.

Bazar ertəsi Avropa İttifaqına üzv ölkələrin xarici işlər nazirləri qapalı görüşdə razılaşıblar ki, Vaşinqtonun siyasətindəki dəyişikliklərdən asılı olmayaraq, Avropanın Ukraynaya dair mövqeyi dəyişməz qalmalıdır.

Agentliyin mənbələrinin bildirdiyinə görə, iştirakçılar mümkün olduğu hallarda ABŞ-la əməkdaşlığı davam etdirmək, Vaşinqtonla razılığa gəlmək mümkün olmadıqda isə Kiyevə dəstəyi qorumaq barədə razılığa gəliblər.