Alimlər müəyyən ediblər ki, ölümcül xəstəlik epidemiyasından sağ çıxan makakalar zahirən çirklənmiş qidaya qarşı daha ehtiyatlı davranmağa başlayıblar. Tədqiqatın nəticələri heyvanlarda xəstəlik təhlükəsindən yayınma davranışının həyat təcrübəsi nəticəsində dəyişə biləcəyini göstərir.

Kaliforniya Universitetinin San-Dieqo kampusunun tədqiqatçıları araşdırmanın nəticələrini Royal Society Open Science jurnalında dərc ediblər.

Araşdırmaya 2020-ci ildə ABŞ-ın Texas ştatının cənubundakı primat sığınacağında baş vermiş meymun retrovirusu tip 2 (SRV-2) epidemiyası səbəb olub. İmmunçatışmazlığa gətirib çıxaran virus əsasən dişləmə və cırma nəticəsində yayılıb. Epidemiyadan sonra bəzi makakalar ağır xəstələnib, bəziləri isə tələf olub. Hadisədən sonra heyvan qrupları bir-birindən ayrılıb və nəzarət tədbirləri gücləndirilib.

Alimlər bu vəziyyətdən istifadə edərək epidemiyadan təsirlənmiş üç qrupdakı yapon makakalarının davranışını xəstəliklə qarşılaşmamış qrupun davranışı ilə müqayisə ediblər. Təcrübədə ümumilikdə 55 meymun iştirak edib.

Heyvanlara iki fərqli səth üzərində qida təqdim olunub: biri təmiz taxta səth, digəri isə çirklənmə görüntüsü yaradılmış səth olub. İkinci halda meymun nəcisi şəffaf epoksid örtüyünün altında yerləşdirilib. Beləliklə, qoxu və yoluxma riski olmadan çirklənmə görüntüsü qorunub. Bəzi sınaqlarda isə yad əşyalardan yayınma ehtimalını yoxlamaq üçün parlaq rəngli mətbəx süngərindən istifadə edilib.

Nəticələr göstərib ki, epidemiyadan təsirlənmiş qruplardakı makakalar vizual olaraq çirklənmiş səthdəki qidanı sınaqların yalnız 47 faizində yeyiblər. Epidemiya ilə qarşılaşmayan qrupda isə bu göstərici 79 faiz olub.

Maraqlıdır ki, virusla şəxsən yoluxmuş meymunların davranışı xəstəliyə tutulmayan fərdlərdən ciddi şəkildə fərqlənməyib. Bu isə ehtiyatlı davranışın yalnız xəstəliyi birbaşa keçirməklə deyil, epidemiyanın yaratdığı ümumi təcrübə ilə də əlaqəli ola biləcəyini göstərir.

Tədqiqatın rəhbəri Stefan Kaufholdun sözlərinə görə, xəstəlik epidemiyasını yaşayan qruplardakı makakalar zahirən çirklənmiş görünən qidaya qarşı daha ehtiyatlı olmağa başlayıblar.

Alimlər həmçinin müxtəlif həyat təcrübəsinə malik yeddi növdən 54 makakanı araşdırıblar. İnsanların yanında böyümüş və əvvəllər ev heyvanı kimi saxlanılmış meymunların çirklənmiş görünən qidanı yeməyə daha çox meyilli olduğu müəyyən edilib. Sığınacaqda doğulan və anaları tərəfindən böyüdülən heyvanlar isə belə qidaya qarşı daha ehtiyatlı davranıblar. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, insanlarla böyüyən meymunlar öz növlərinə xas təhlükədən yayınma davranışlarını erkən yaşlarda kifayət qədər mənimsəməmiş ola bilərlər.

Araşdırma nəticələri davranış immun sistemi adlanan mexanizmin öyrənilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Bu anlayış orqanizmin bioloji immun sistemi işə düşməzdən əvvəl mümkün yoluxma mənbələrindən yayınmağa kömək edən davranışları əhatə edir.

Bununla belə, alimlər qeyd edirlər ki, təcrübə zamanı meymunlarda ikrah hissi birbaşa ölçülməyib. Tədqiqat yalnız potensial təhlükəli görünən qidadan yayınma davranışının həyat təcrübəsindən asılı olaraq dəyişə bildiyini göstərir.

Araşdırma nəticələri epidemiyaların insanlara uzunmüddətli təsiri barədə birbaşa nəticə çıxarmağa imkan verməsə də, primatlarda xəstəlik təhlükəsi ilə bağlı təcrübənin, hətta yoluxma yolları aydın olmasa belə, davranışı dəyişdirə biləcəyini ortaya qoyur.