Yaponiyalı tədqiqatçılar iki onillik ərzində siçanları ardıcıl şəkildə klonlamağa nail olsalar da, eksperiment bu metodun məhdudiyyətlərini üzə çıxarıb. Nature Communications jurnalında dərc olunan araşdırmaya görə, 58-ci nəsildə artıq həyat qabiliyyətli nəsil əldə etmək mümkün olmayıb.

Alimlər müəyyən ediblər ki, əsas səbəb epigenetik pozuntular deyil, genetik mutasiyaların tədricən toplanmasıdır.

Tədqiqatın mahiyyəti

Araşdırma University of Yamanashi-dən olan alimlər – Sayaka Wakayama və Teruhiko Wakayama tərəfindən aparılıb. Tədqiqat 2005-ci ildə başlayıb.

Proses zamanı alimlər siçanın somatik hüceyrəsinin nüvəsini yumurta hüceyrəsinə köçürərək klon əldə edib, daha sonra eyni proseduru həmin klonun hüceyrələri ilə təkrar ediblər. İlk nəsillər nisbətən uğurlu olsa da, 27-ci nəsildən sonra məhsuldarlıq azalmağa başlayıb. 58-ci nəsildə doğulan siçanlar isə bir gündən az yaşayıb.

Niyə problem epigenetikada deyil

Müqayisəli analiz göstərib ki, klon siçanlarda bəzi fərqlər (məsələn, daha böyük plasenta və bədən çəkisi) olsa da, bu dəyişikliklər zamanla artmayıb. Epigenetik göstəricilər sabit qalıb və sağ qalan fərdlər normal həyat sürüb.

Bu səbəbdən alimlər belə qənaətə gəliblər ki, prosesin dayanmasının səbəbi epigenetik pozuntular deyil.

Mutasiyaların yığılması əsas səbəbdir

Tədqiqat nəticəsində müəyyən olunub ki, hər klonlama dövrü ilə mutasiyaların sayı artır, 25-ci nəsildən sonra isə iri xromosom pozuntuları meydana çıxır. Bu, somatik hüceyrələrin artıq mutasiyalar daşıması və genetik rekombinasiyanın olmaması ilə izah olunur.

Bu hal biologiyada Muller's ratchet kimi tanınan proseslə uyğun gəlir — yəni zərərli mutasiyalar tədricən toplanaraq canlıların həyat qabiliyyətini azaldır.

Əlavə nəticələr və əhəmiyyəti

Araşdırma göstərib ki, klon siçanların yumurta hüceyrələri ilə aparılan adi mayalanma zamanı belə embrionların əksəriyyəti inkişafın erkən mərhələsini keçə bilmir. Bununla belə, bəzilərinin inkişaf etməsi cinsi çoxalmanın genetik problemləri qismən “sıfırlaya” bildiyini göstərir.

Alimlər vurğulayırlar ki, uzunmüddətli klonlamanın əsas məhdudiyyəti texniki deyil, genetik yenilənmə mexanizmlərinin olmamasıdır.

Buna baxmayaraq, klonlama texnologiyası nadir heyvan növlərinin qorunması kimi sahələrdə perspektivli vasitə olaraq qalır.