Elnarə Akimova

Milli Məclisin deputatı,
YAP İdarə Heyətinin üzvü,
Filologiya elmləri doktoru

Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII qurultayında Prezident İlham Əliyevin çıxışı ölkənin yeni tarixi şəraitdə inkişaf istiqamətlərinin təqdimatı kimi diqqət çəkir. Çıxışda Azərbaycanın son onilliklərdə keçdiyi yol, əldə olunan nəticələr, dəyişən regional və beynəlxalq mənzərə, eləcə də gələcək üçün müəyyənləşdirilən hədəflər bir-biri ilə əlaqəli şəkildə təhlil olunur. Burada əsas məqam ondan ibarətdir ki, Zəfər Azərbaycanın tarixində mühüm bir səhifəni bağlasa da, qarşıda daha böyük məsuliyyət və yeni vəzifələr dayanır.
YAP-ın VIII qurultayının siyasi əhəmiyyəti də məhz bu məqamla bağlıdır. Partiyanın yaradılmasının 34-cü ildönümünə yaxın dövrdə keçirilən qurultay müstəqil Azərbaycanın siyasi tarixinin müxtəlif mərhələlərinə nəzər salmaq, Heydər Əliyevin əsasını qoyduğu dövlətçilik xəttinin davamlılığını və yeni şəraitdə qarşıya çıxan çağırışları dəyərləndirmək baxımından xüsusi məna daşıyır. 1992-ci ilin noyabrında Naxçıvanda, ölkənin ağır siyasi, iqtisadi və hərbi böhran yaşadığı bir vaxtda yaradılan Yeni Azərbaycan Partiyası həmin dövrdə cəmiyyətdə sabitlik və güclü dövlət idarəçiliyi tələbinin siyasi ifadəsinə çevrilmişdi. Azərbaycanın müstəqilliyinin təhlükə altında olduğu, torpaqlarımızın işğal edildiyi, daxili qarşıdurmanın dövlətçiliyi sarsıtdığı şəraitdə Heydər Əliyevin siyasi səhnəyə qayıdışı ölkənin gələcək inkişafında həlledici rol oynadı.
1993-cü ildə dövlət rəhbərliyinə qayıdan Heydər Əliyev ilk növbədə parçalanma təhlükəsi ilə üz-üzə qalmış ölkədə sabitliyi təmin etdi, dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi və müstəqil Azərbaycanın iqtisadi əsaslarının yaradılması istiqamətində ardıcıl siyasət həyata keçirdi. Sonrakı illərdə formalaşan siyasi və iqtisadi inkişaf modelinin təməlində məhz dövlətçiliyin qorunması, milli maraqların üstün tutulması və müstəqil qərarvermə prinsipi dayanırdı. Bu mənada YAP-ın siyasi tarixini Azərbaycanın müasir dövlətçilik tarixindən ayrı təsəvvür etmək mümkün deyil.
2003-cü ildən etibarən Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən siyasət həmin strateji xəttin yeni dövrün tələblərinə uyğun davam etdirilməsi və zənginləşdirilməsi ilə xarakterizə olunur. Ölkənin iqtisadi potensialının artırılması, beynəlxalq mövqelərinin möhkəmləndirilməsi, müasir ordu quruculuğu və diplomatik imkanların genişləndirilməsi uzunmüddətli dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərinə çevrildi. Bu prosesin ən mühüm nəticəsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa etməsi oldu. 44 günlük Vətən müharibəsində qazanılan Qələbə yalnız hərbi uğur deyildi; o, onilliklər ərzində aparılmış dövlət quruculuğunun, iqtisadi güclənmənin, diplomatik fəaliyyətin və milli həmrəyliyin nəticəsi idi. 2023-cü ilin sentyabrında suverenliyin tam bərpası isə bu tarixi prosesin mühüm yekun mərhələsini təşkil etdi.
Müharibə və sonrakı hadisələr bir həqiqəti də aydın göstərdi: dövlətin gücü yalnız hərbi imkanlarla ölçülmür. İqtisadi dayanıqlıq, siyasi sabitlik, beynəlxalq hüquqa əsaslanan mövqe, cəmiyyətin birliyi və milli iradə təhlükəsizliyin ayrılmaz elementləridir. Azərbaycanın qarşılaşdığı mürəkkəb geosiyasi təzyiqlər fonunda bu amillərin hər biri xüsusi əhəmiyyət kəsb edib. Prezidentin qurultaydakı çıxışında da vurğulanan əsas məsələlərdən biri budur ki, əldə olunmuş nəticələri qorumaq, yeni təhlükəsizlik mühitinə uyğunlaşmaq və dövlətin müdafiə qabiliyyətini daim gücləndirmək zəruridir.
Dünyanın müxtəlif bölgələrində davam edən müharibələr, hərbi-siyasi qarşıdurmalar və beynəlxalq münasibətlər sistemindəki qeyri-müəyyənliklər təhlükəsizlik məsələsini bütün dövlətlər üçün prioritetə çevirib. Azərbaycan da bu reallıqları nəzərə alaraq müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində imkanlarını genişləndirməlidir. Qurultayda növbəti ilin dövlət büdcəsində müdafiə və milli təhlükəsizlik xərcləri üçün təxminən 9 milyard manat vəsait nəzərdə tutulduğu bildirilib. Bu rəqəm ölkənin təhlükəsizlik gündəliyinin miqyasını göstərməklə yanaşı, müasir hərbi texnologiyalara, peşəkar orduya, sərhəd təhlükəsizliyinə və müdafiə sənayesinin inkişafına verilən əhəmiyyətin ifadəsidir. Sülh və sabitliyin qorunması üçün güclü müdafiə potensialının vacibliyi regionun mövcud reallıqları fonunda daha aydın görünür.
Lakin təhlükəsizlik anlayışı yalnız sərhədlərin qorunması və ordunun gücləndirilməsi ilə məhdudlaşmır. Müasir dünyada informasiya məkanı, milli-mənəvi dəyərlər, cəmiyyətin düşüncə tərzi və gənc nəslin dünyagörüşü də dövlətin təhlükəsizlik sisteminin mühüm tərkib hissələridir. Rəqəmsal texnologiyaların sürətlə inkişaf etdiyi, sosial şəbəkələrin ictimai rəyə təsir imkanlarının artdığı, dezinformasiya və informasiya manipulyasiyalarının geniş yayıldığı bir dövrdə ideoloji işin məzmunu da dəyişməlidir. Formal tədbirlər, şüarçılıq və şablon yanaşmalar müasir insanın suallarına cavab vermir. Cəmiyyətə fakt, arqument, dolğun izah və inandırıcı ünsiyyət lazımdır.
Prezidentin çıxışında partiya fəallarının qarşısında məhz bu istiqamətdə yeni vəzifələr müəyyənləşdirilməsi diqqət çəkir. Azərbaycanın keçdiyi tarixi yolun, dövlətin əldə etdiyi nəticələrin, milli maraqların və müasir inkişaf proseslərinin cəmiyyətə düzgün çatdırılması vacibdir. Bunun üçün xüsusilə gənclərlə iş, təhsil, vətənpərvərlik tərbiyəsi və informasiya savadlılığı ön plana çıxmalıdır. Çünki müasir dövrdə milli kimliyin qorunması yalnız keçmişi xatırlatmaqla deyil, tarixi yaddaşı müasir düşüncə ilə uzlaşdırmaqla mümkündür. Gənc nəsil ölkəsinin tarixini bilməli, əldə olunan nailiyyətlərin arxasında dayanan zəhməti və məsuliyyəti dərk etməli, eyni zamanda gələcəyin qurucusu kimi özünü bu prosesin iştirakçısı hiss etməlidir.
Ölkənin beynəlxalq mövqeyi də yeni dövrün mühüm istiqamətlərindəndir. Azərbaycan uzun illər ərzində formalaşdırdığı müstəqil xarici siyasət kursu ilə regional və beynəlxalq münasibətlərdə özünəməxsus yer tutub. Müxtəlif güc mərkəzləri arasında mürəkkəb geosiyasi münasibətlərin yarandığı, beynəlxalq sistemdə parçalanma meyillərinin gücləndiyi şəraitdə milli maraqlara əsaslanan çevik və balanslı diplomatiyanın əhəmiyyəti artır. Avropa İttifaqına üzv ölkələrlə, Çinlə, ABŞ-la və digər tərəfdaşlarla münasibətlərin inkişafı, D-8 təşkilatına üzvlük, Mərkəzi Asiya ölkələri ilə əməkdaşlığın genişlənməsi Azərbaycanın beynəlxalq əlaqələrinin coğrafiyasının şaxələndiyini göstərən istiqamətlər kimi çıxışda xüsusi yer tutur.



Bu siyasətin əsas məntiqi Azərbaycanın öz milli maraqlarını qorumaqla yanaşı, beynəlxalq əməkdaşlıq üçün açıq olmasıdır. Enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat bağlantıları, ticarət, investisiya və regional sabitlik sahələrində ölkəmizin artan rolu diplomatik əlaqələrə də əlavə məzmun qazandırır. Azərbaycanın coğrafi mövqeyi yalnız xəritədəki üstünlük deyil; bu mövqeyi real iqtisadi və siyasi imkanlara çevirmək üçün illər ərzində infrastruktur yaradılıb, tərəfdaşlıqlar qurulub, nəqliyyat dəhlizləri inkişaf etdirilib. Orta Dəhliz və Şimal-Cənub nəqliyyat marşrutu bu baxımdan ölkənin uzunmüddətli strategiyasında mühüm yer tutur.
Prezidentin çıxışında tranzit yükdaşımalarının orta müddətdə 30 milyon tona çatdırılması hədəfinin səsləndirilməsi Azərbaycanın nəqliyyat-logistika potensialına verilən əhəmiyyəti aydın göstərir. Bu hədəf yalnız yük həcminin artması demək deyil. Tranzit imkanlarının genişlənməsi yeni iş yerləri, xidmət sektorunun inkişafı, regionların iqtisadi fəallığının yüksəlməsi və Azərbaycanın beynəlxalq ticarət əlaqələrində rolunun artması üçün əlavə imkanlar yarada bilər. Enerji sahəsində formalaşmış təcrübə ilə nəqliyyat-logistika imkanlarının uzlaşdırılması ölkənin iqtisadi şaxələndirmə siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biridir.
İqtisadi inkişafın dayanıqlığı isə investisiya mühitindən, istehsal imkanlarından və qeyri-neft sektorunun genişlənməsindən birbaşa asılıdır. Qurultayda iki il ərzində keçirilmiş beynəlxalq investisiya forumlarında imzalanan müqavilələrin ümumi həcminin 20 milyard dolları keçdiyi bildirilib. Bu göstərici ölkəyə investisiya cəlbinin iqtisadi siyasətdə tutduğu yeri nümayiş etdirir. Dövlət investisiyaları infrastrukturun yaradılması və strateji layihələrin həyata keçirilməsi üçün vacibdir, lakin uzunmüddətli iqtisadi artımın təmin olunmasında özəl və xarici sərmayələrin də rolu böyükdür. Xüsusilə qeyri-neft sektoruna yönələn investisiyalar yeni istehsal sahələrinin yaranmasına, ixrac imkanlarının genişlənməsinə və iqtisadiyyatın xarici təsirlərə davamlılığının artırılmasına xidmət edir.
İqtisadi siyasətin əsas məqsədi rəqəmlərdə ifadə olunan artımı insanların gündəlik həyatında hiss edilən rifaha çevirməkdir. Bu baxımdan minimum əməkhaqqının, pensiyaların və sosial müavinətlərin növbəti ildə artırılacağı barədə verilən məlumat xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Sosial müdafiə tədbirləri iqtisadi imkanlarla uzlaşdırılmalı, əhalinin həssas təbəqələrinin ehtiyacları diqqətdə saxlanılmalı, məşğulluq və gəlir imkanlarının genişləndirilməsi davam etdirilməlidir. Çünki dövlətin iqtisadi gücü, ilk növbədə, onun vətəndaşlarının həyat keyfiyyətində öz əksini tapmalıdır.
Qurultayda səsləndirilən ən mühüm istiqamətlərdən biri də Böyük Qayıdış prosesidir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda 96 min insanın yaşaması, çalışması və təhsil alması, bu ərazilərin bərpasına indiyədək 28 milyard manat vəsait ayrılması, 48 yaşayış məntəqəsində keçmiş məcburi köçkünlərin məskunlaşması azad edilmiş ərazilərdə aparılan quruculuq işlərinin miqyasını göstərir.
Ancaq Böyük Qayıdışın mahiyyəti yalnız evlərin tikilməsi, yolların çəkilməsi, elektrik və su təchizatının yaradılması ilə bitmir. Bu, uzun illər doğma yurd həsrəti ilə yaşayan insanların öz torpaqlarına qayıtması, orada təhlükəsiz və ləyaqətli həyat qurması, məktəblərin, xəstəxanaların, iş yerlərinin və sosial xidmətlərin formalaşdırılması deməkdir.
Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun bərpası Azərbaycanın gələcək inkişafı baxımından da strateji əhəmiyyət daşıyır. Bu ərazilər ölkənin iqtisadi xəritəsinə yenidən inteqrasiya olunmalı, kənd təsərrüfatı, turizm, sənaye və xidmət sahələrində potensial reallaşdırılmalıdır. Müasir şəhərsalma prinsipləri, ağıllı kənd və şəhər layihələri, yaşıl enerji imkanları həmin bölgələrin gələcək inkişaf modelini müəyyənləşdirən amillərdir. Ən başlıcası isə qayıdışın davamlı olması, insanların orada yalnız məskunlaşması deyil, öz gələcəklərini də qurmasıdır.
Bütün bu məsələlər bir-biri ilə sıx bağlıdır: təhlükəsizlik olmadan inkişaf, iqtisadi dayanıqlıq olmadan sosial rifah, güclü dövlət institutları olmadan isə uzunmüddətli sabitlik mümkün deyil. YAP-ın VIII qurultayında səsləndirilən fikirlər də Azərbaycanın qarşısında duran vəzifələrin məhz bu qarşılıqlı bağlılıq kontekstində dəyərləndirilməsini tələb edir. Partiyanın qarşısında duran məsuliyyət yalnız siyasi fəaliyyətlə məhdudlaşmır; cəmiyyətlə canlı əlaqə, insanların problemlərinin öyrənilməsi, dövlət siyasətinin mahiyyətinin izahı və ictimai təşəbbüslərin dəstəklənməsi də bu fəaliyyətin mühüm istiqamətləri olmalıdır.
Azərbaycanın qarşısında indi yeni mərhələnin vəzifələri dayanır. Bu mərhələnin əsas məzmununu qazanılmış suverenliyin möhkəmləndirilməsi, təhlükəsizliyin təmin olunması, iqtisadi imkanların genişləndirilməsi, sosial rifahın yüksəldilməsi və azad edilmiş ərazilərin dirçəldilməsi təşkil edir. Tarixi Zəfər dövlət qarşısında yeni imkanlar açıb, lakin həmin imkanların davamlı nəticəyə çevrilməsi ardıcıl siyasət, güclü institutlar, peşəkar idarəçilik və cəmiyyətin fəal iştirakı ilə mümkündür.
YAP-ın VIII qurultayının əsas mesajlarından biri də budur: Azərbaycanın keçdiyi yol tarixi yaddaş kimi qorunmalı, əldə olunan nəticələr yeni inkişaf hədəflərinə çevrilməlidir. Zəfər yalnız keçmişin qürur mənbəyi deyil, gələcəyin məsuliyyətidir. Bu məsuliyyətin miqyası isə müstəqil dövlətin gücünü qorumaq, hər bir vətəndaşın rifahına xidmət etmək və Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyini daha da möhkəmləndirmək vəzifələri ilə ölçülür.