Məşhur Məmmədov,
Milli Məclisin deputatı

Azərbaycanın qarşısında duran yeni inkişaf mərhələsində ən vacib məsələlərdən biri iqtisadi artımın və həyata keçirilən sosial siyasətin ölkənin hər bir bölgəsində, hər bir vətəndaşın həyatında real şəkildə hiss olunmasını təmin etməkdir. Bu gün inkişaf haqqında danışarkən yalnız makroiqtisadi göstəricilər, yeni infrastruktur layihələri və ya böyük investisiyalarla kifayətlənmək olmaz. İnkişafın əsas göstəricisi insanın həyatında baş verən müsbət dəyişiklikdir.

Vətəndaş yaşadığı rayonda iş tapa bilirmi? Ailəsinin gələcəyini təmin edə bilirmi? Övladına keyfiyyətli təhsil verə bilirmi? Müasir tibbi xidmət ala bilirmi? Sahibkarlıqla məşğul olmaq üçün imkanları varmı? Əgər bu suallara müsbət cavab verə biliriksə, deməli, həyata keçirilən siyasət öz real nəticəsini verir.

Məhz bu baxımdan regionların inkişafı ilə sosial rifah anlayışları bir-birindən ayrı deyil. Güclü region məşğulluq deməkdir. Məşğulluq sabit gəlir deməkdir. Sabit gəlir isə sosial rifahın ən mühüm təminatlarından biridir.

Son illərdə Azərbaycanda Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə regionların sosial-iqtisadi inkişafı istiqamətində ardıcıl və məqsədyönlü siyasət həyata keçirilir. Regionlarda yolların, məktəblərin, xəstəxanaların, sosial obyektlərin tikilməsi, enerji, qaz və su təminatının yaxşılaşdırılması, yeni müəssisələrin yaradılması ölkənin inkişafında yeni reallıq formalaşdırıb. Bir vaxtlar ən sadə infrastruktur problemləri ilə üzləşən bölgələr bu gün müasir inkişaf imkanlarına sahibdir.

Ancaq inkişafın hər mərhələsi qarşıya yeni vəzifələr çıxarır. Əgər əvvəlki dövrdə əsas məqsəd infrastruktur yaratmaq idisə, bu gün əsas vəzifə yaradılmış infrastrukturu daha böyük iqtisadi və sosial nəticələrə çevirməkdir.

Sadə dillə desək, kəndə yol çəkilməsi çox vacibdir. Amma həmin yolun kəndlinin məhsulunu rahat və sərfəli şəkildə bazara çıxarmasına xidmət etməsi daha vacibdir. Məktəbin tikilməsi vacibdir. Amma həmin məktəbi bitirən gəncin öz rayonunda gələcəyini qurmaq imkanına sahib olması daha vacibdir. İnternetin kəndlərə çatdırılması vacibdir. Amma həmin internetin gəncin yeni peşə öyrənməsinə, təhsil almasına və gəlir əldə etməsinə şərait yaratması daha vacibdir.

Bu gün regionlarda yaşayan insanların, xüsusilə də gənclərin qarşısında duran əsas suallardan biri budur: “Mən öz doğulduğum rayonda gələcəyimi qura bilərəmmi?”

Əslində, kənddən və rayonlardan böyük şəhərlərə köçün əsas səbəblərindən biri də məhz bu suala cavab axtarışıdır. İnsan doğulduğu yeri səbəbsiz yerə tərk etmir. Daha yaxşı iş, yüksək gəlir, keyfiyyətli təhsil, tibbi xidmət və geniş imkanlar onu başqa yerlərə üz tutmağa məcbur edir.

Deməli, qarşıda duran əsas vəzifə insanı kənddə və ya rayonda sadəcə saxlamaq deyil. Əsas məqsəd onun öz yaşadığı yerdə layiqli həyat qurmasına imkan yaratmaqdır.

Hesab edirəm ki, Azərbaycanın region siyasətinin növbəti mərhələsində bu məsələyə daha çox diqqət yetirilməlidir. Çünki regionlarda yaşayan insanın sosial rifahı yalnız sosial ödənişlərin həcmi ilə ölçülməməlidir. Əlbəttə, dövlətin sosial müdafiə siyasəti xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Pensiyalar, sosial müavinətlər, ünvanlı sosial yardım və digər sosial proqramlar cəmiyyətin həssas təbəqələrinin müdafiəsi baxımından mühüm rol oynayır.

Lakin uzunmüddətli perspektivdə insan üçün ən böyük sosial təminat onun sabit və layiqli gəlir əldə etməsidir.

Sosial yardım ehtiyacı olan vətəndaşa dövlətin dəstək verməsi sosial dövlət prinsipinin əsas tələblərindən biridir. Ancaq paralel olaraq həmin insanın gələcəkdə sosial yardımdan asılılığının azalması, öz zəhməti və bacarığı ilə ailəsini təmin etməsi üçün imkanların yaradılması da son dərəcə vacibdir.

Bu baxımdan məşğulluq siyasətinin daha da gücləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Hər yeni iş yeri əslində bir ailənin sosial rifahına verilən töhfədir. Hər yeni müəssisə isə yalnız iqtisadi layihə deyil, insanların gələcəyinə açılan yeni imkan deməkdir.

Regionlarda kiçik və orta sahibkarlığın inkişafı, ailə bizneslərinin dəstəklənməsi, kənd təsərrüfatında müasir texnologiyaların tətbiqi, emal müəssisələrinin yaradılması və yerli məhsulların yeni bazarlara çıxarılması bu baxımdan prioritet istiqamətlər olmalıdır.

Xüsusilə kənd təsərrüfatı rayonlarında yeni inkişaf modelinə ehtiyac var. Bu gün artıq yalnız məhsul yetişdirmək kifayət etmir. Əsas məsələ həmin məhsulun kəndliyə nə qədər gəlir gətirməsidir.

Əgər kəndli böyük zəhmətlə məhsul yetişdirir, lakin onu bazara çıxararkən aşağı qiymətə satmağa məcbur qalırsa, onun əməyinin real qarşılığı təmin edilmir. Bu səbəbdən kənd təsərrüfatının gələcəyi yalnız istehsalın artırılmasında deyil, həm də məhsulun saxlanması, emalı, qablaşdırılması və satışının düzgün təşkilindədir.

Rayonda istehsal olunan kənd təsərrüfatı məhsullarının yerində emal edilməsi həm kəndlinin gəlirini artırar, həm də yeni iş yerləri yaradar. Bir məhsul təkcə xammal kimi satılmaq əvəzinə emal olunaraq bazara çıxarıldıqda, onun iqtisadi dəyəri dəfələrlə artır. Bu isə regionda həm sahibkarlığın, həm məşğulluğun, həm də sosial rifahın güclənməsi deməkdir.

Masallı kimi zəngin aqrar potensiala malik rayonlar üçün bu məsələ xüsusilə актуaldır. Rayonların torpaq, iqlim, əmək ehtiyatları və istehsal ənənələri düzgün iqtisadi modelə çevrilərsə, bölgələrdə daha çox insanın sabit gəlir əldə etməsinə şərait yaradıla bilər.

Bununla yanaşı, regionların gələcəyi gənclərin gələcəyi ilə birbaşa bağlıdır. Bu gün kənd və rayonlarda yaşayan gənclər əvvəlki nəsildən fərqli olaraq daha geniş informasiya imkanlarına malikdirlər. Onlar dünyanın müxtəlif ölkələrindəki həyat səviyyəsini, təhsil və iş imkanlarını görür və təbii olaraq öz gələcəkləri üçün daha yaxşı şərait axtarırlar.

Bizim əsas məqsədimiz gənclərin bu arzularını öz ölkəsində, öz rayonunda və öz kəndində reallaşdırmasına şərait yaratmaq olmalıdır.

Bu gün bütün gənclərin yalnız dövlət sektorunda işlə təmin olunması mümkün deyil. Müasir dünya yeni iqtisadiyyat üzərində qurulur. Rəqəmsal texnologiyalar, süni intellekt, elektron ticarət, onlayn xidmətlər, turizm, aqrar texnologiyalar və digər sahələr yeni peşələr və yeni gəlir imkanları yaradır.

Əvvəllər böyük şəhərdə yaşamaq iş tapmaq baxımından əsas üstünlüklərdən biri hesab olunurdusa, bu gün rəqəmsal imkanlar həmin fərqi müəyyən dərəcədə azaltmağa imkan verir. Regionda yaşayan gənc də düzgün bilik və bacarıqlara sahib olduğu halda dünyanın müxtəlif yerlərində yerləşən şirkətlərlə işləyə, onlayn xidmət göstərə və yeni biznes qura bilər.

Bunun üçün isə regionlarda təhsilin keyfiyyətinə, peşə hazırlığına və rəqəmsal bacarıqların inkişafına xüsusi diqqət yetirilməlidir. Gələcəyin əmək bazarı dəyişir və biz gəncləri məhz həmin dəyişikliklərə hazırlamalıyıq.

Məncə, qarşıdakı dövrdə peşə təhsili məsələsinə daha ciddi yanaşılmalıdır. Hər bir gəncin ali təhsil alması vacib olduğu qədər, onun əmək bazarında tələb olunan bir peşəyə sahib olması da vacibdir. Azərbaycanda aqrar sahədən turizmə, informasiya texnologiyalarından xidmət sektoruna qədər bir çox istiqamətdə peşəkar kadrlara ehtiyac var.

Əgər regionlarda yaşayan gənclər həmin sahələr üzrə hazırlanarsa, həm işsizliyin azalmasına, həm də yerli iqtisadiyyatın inkişafına ciddi töhfə verilə bilər.

Regionların inkişafından danışarkən həyat keyfiyyəti məsələsini də unutmaq olmaz. İnsan yalnız işləmək üçün yaşamır. Onun keyfiyyətli səhiyyəyə, yaxşı təhsilə, mədəni və sosial həyata, idman və istirahət imkanlarına da ehtiyacı var.

Bu səbəbdən müasir region siyasəti kompleks yanaşma tələb edir.

Bir rayonda yeni iş yerlərinin yaradılması çox vacibdir. Amma eyni zamanda vətəndaşın keyfiyyətli tibbi xidmət alması, övladının müasir məktəbdə təhsil alması, gənclərin asudə vaxtlarını səmərəli keçirməsi üçün şəraitin olması da vacibdir.

Məqsəd insanı sadəcə kənddə saxlamaq deyil. Məqsəd onun yaşadığı yerdə müasir və layiqli həyat şəraiti yaratmaqdır.

Müasir kənd anlayışı da artıq dəyişir. Müasir kənd yalnız əkin sahəsi və təsərrüfat demək deyil. Müasir kənd keyfiyyətli yol, sürətli internet, yaxşı məktəb, əlçatan səhiyyə, yeni iş yerləri, sahibkarlıq imkanları və sosial həyat deməkdir.

Azərbaycanın gələcək inkişafı yalnız Bakı və digər böyük şəhərlərin inkişafı ilə ölçülməməlidir. Ölkənin gücü həm də onun rayonlarının, kəndlərinin və ucqar yaşayış məntəqələrinin inkişafında görünməlidir.

Bu baxımdan Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi regionların sosial-iqtisadi inkişaf siyasəti Azərbaycanın uzunmüddətli inkişaf strategiyasının əsas istiqamətlərindən biridir. Bu siyasətin nəticəsi olaraq regionların siması dəyişib, infrastruktur imkanları genişlənib, yeni iqtisadi və sosial imkanlar yaranıb.

İndi isə qarşıda yeni mərhələ dayanır. Bu mərhələdə əsas məqsəd regionlarda yaradılan imkanların daha böyük iqtisadi nəticələrə, daha yüksək gəlirə və insanların həyat səviyyəsinin daha da yüksəlməsinə çevrilməsidir.

Hesab edirəm ki, sosial rifah məsələsinə yanaşmada da yeni baxış formalaşdırılmalıdır. İnsanların rifahı yalnız aldıqları sosial yardım və ya əməkhaqqı ilə deyil, onların gələcək imkanları ilə də ölçülməlidir.

İnsan öz biznesini qura bilirmi? Yeni peşə öyrənə bilirmi? Əməyinin nəticəsini layiqincə sata bilirmi? Övladının gələcəyinə inanırmı? Yaşadığı rayonda sabah üçün perspektiv görürmü?

Əsl sosial rifah məhz bu suallara müsbət cavab verməkdir.

Kənd Azərbaycanın sosial və iqtisadi həyatının mühüm dayaqlarından biridir. Kəndlər boşalmamalıdır. Çünki kənd yalnız yaşayış məntəqəsi deyil. Kənd istehsaldır, torpaqdır, ailədir, milli dəyərlərdir və ölkənin ərzaq təhlükəsizliyidir.

Kənddə yaşayan insan torpağı becərir, məhsul istehsal edir və ölkənin iqtisadi həyatında mühüm rol oynayır. Ona görə də kəndlərin inkişafı yalnız regional məsələ deyil, həm də milli inkişaf məsələsidir.

Bizim əsas məqsədimiz belə olmalıdır: insan daha yaxşı həyat qurmaq üçün doğulduğu torpağı tərk etməyə məcbur qalmasın.

Əgər kənddə və rayonda iş varsa, sabit gəlir varsa, müasir təhsil və səhiyyə imkanları varsa, sahibkarlıq üçün şərait varsa, gənclər üçün perspektiv varsa, insan öz doğulduğu yerdə qalmağı seçəcək. Fəaliyyətimizin prioriteti budur.

Azərbaycan artıq regionların inkişafında mühüm bir mərhələni keçib. Qarşıdakı dövr isə daha məsuliyyətli və daha mühüm mərhələdir. İndi əsas vəzifə yaradılan infrastruktur və iqtisadi imkanları hər bir vətəndaşın həyatında daha aydın hiss olunan sosial rifaha çevirməkdir.

İnkişafın ən böyük nəticəsi insanların həyatında hiss olunan dəyişiklikdir. Vətəndaş öz yaşadığı rayonda işləyə, ailəsini təmin edə, övladına yaxşı təhsil verə və gələcəyinə inamla baxa bilirsə, deməli, inkişaf öz məqsədinə çatır.

Güclü region güclü dövlət deməkdir. Sosial rifahı yüksək olan vətəndaş isə ölkənin sabitliyinin və gələcək inkişafının əsas təminatıdır.

Azərbaycanın qarşıdakı inkişaf mərhələsində ən mühüm məqsədlərdən biri məhz budur: sosial rifah hər bir ailənin həyatına çevrilməlidir.