İran və Yaxın Şərq ölkələri Fars körfəzində təhlükəsizlik arxitekturasının dəyişdirilməsi istiqamətində yeni təşəbbüsləri müzakirə edirlər. İran parlamentinin sədri Məhəmməd Baqir Qalibaf bildirib ki, Tehran qonşu ölkələrdən regionda yeni kollektiv təhlükəsizlik mexanizminin yaradılması ilə bağlı mesajlar alıb.

Qalibafın sözlərinə görə, regionda davamlı sülh və sabitliyi yalnız müstəqil, yəni region ölkələrinin özlərinin formalaşdırdığı təhlükəsizlik sistemi təmin edə bilər. Bununla belə, o, təşəbbüsə hansı dövlətlərin qoşula biləcəyini açıqlamayıb.

Məsələ diqqət çəkir, çünki İran daha əvvəl də Fars körfəzində xarici qüvvələrin iştirakı olmadan regional təhlükəsizlik sisteminin yaradılmasını təklif edib. Tehran hesab edir ki, regionun təhlükəsizliyi burada yerləşən dövlətlərin birbaşa dialoqu və qarşılıqlı öhdəlikləri əsasında təmin edilməlidir.

Bu yanaşma Moskvanın mövqeyi ilə də müəyyən qədər üst-üstə düşür. Rusiya Xarici İşlər nazirinin müavini Georgi Boriseko daha əvvəl Rusiyanın Fars körfəzində kollektiv təhlükəsizlik orqanının yaradılması təşəbbüsünü regionda vəziyyətin normallaşdırılmasına yönəlmiş təklif kimi qiymətləndirmişdi.

Analitik baxımdan, İranın qonşu ölkələrdən belə mesajlar aldığını açıqlaması regionda təhlükəsizlik məsələlərinə yanaşmanın dəyişə biləcəyindən xəbər verir. Xüsusilə son dövrlərdə Yaxın Şərqdə gərginliyin artması fonunda regional dövlətlərin təhlükəsizlik məsələlərində xarici aktorlardan daha az asılı olmaq və öz aralarında koordinasiyanı gücləndirmək cəhdi ön plana çıxır.

Əgər bu təşəbbüs real mexanizmə çevrilərsə, Fars körfəzində təhlükəsizlik məsələlərinin yalnız ABŞ və digər xarici güclərin iştirakı ilə deyil, İran və ərəb ölkələrinin birbaşa iştirakı ilə formalaşdırılması istiqamətində mühüm dəyişiklik baş verə bilər. Bununla belə, əsas sual Tehranla Körfəz ölkələri arasında qarşılıqlı etimadın və təhlükəsizlik maraqlarının nə dərəcədə uzlaşdırıla biləcəyidir.