Aİ ilə ABŞ arasında son illərin ən gərgin ticarət sazişlərindən biri üzrə danışıqlar yekun mərhələyə yaxınlaşır. Lakin Brüssel eyni zamanda mühüm müdafiə mexanizminin razılaşmaya daxil edilməsinə nail olub. Belə ki, ABŞ idxalı Avropa bazarına təhlükə yaradarsa, Aİ sazişin icrasını dayandıra biləcək.

Məlumata görə, Avropa Parliament deputatları və Aİ ölkələrinin nümayəndələri ilkin kompromis əldə ediblər. Razılaşmaya daxil ediləcək xüsusi təhlükəsizlik mexanizmi Brüsselə ABŞ-dan sənaye məhsullarının idxalında kəskin artımın Avropa bazarında ciddi sarsıntılar yaratdığı halda yenidən tariflər tətbiq etmək imkanı verəcək.

Siyasi təzyiqlər fonunda müzakirə olunan saziş Avropanın Amerika mallarına tətbiq etdiyi gömrük rüsumlarını sıfıra endirməsini nəzərdə tutur. Bununla yanaşı, ABŞ-ın Avropa məhsullarına tətbiq etdiyi tariflər faktiki olaraq üç dəfə artırılır, lakin tərəflər bir-birinə əlavə rüsum tətbiq etməməyə çalışırlar.
Gərginliyin əsas səbəbi isə Donald Trump administrasiyasının təhdidləridir. Vaşinqton bildirib ki, əgər Avropa Parlamenti sazişin 4 iyuladək sürətlə təsdiqlənməsinə razılıq verməsə, ABŞ Avropa avtomobillərinə tətbiq olunan gömrük rüsumlarını ikiqat artıra bilər.

Bu vəziyyət Brüsseli çətin seçim qarşısında qoyub. Bir tərəfdən ABŞ administrasiyasının təzyiqləri, digər tərəfdən isə avropalı deputatların sazişin iqtisadi şantaj alətinə çevriləcəyi ilə bağlı narahatlıqları mövcuddur.
Məhz buna görə də deputatlar əlavə təminatların daxil edilməsində israr ediblər:

— bazar sarsıntılarına qarşı müdafiə mexanizmi
— müəyyən müddətdən sonra uzadılmasa avtomatik qüvvədən düşəcək “sunset clause” maddəsi
— sazişin hansı tarixdən qüvvəyə minəcəyini müəyyənləşdirəcək “sunrise clause” mexanizmi
— iqtisadi təzyiq və ya Aİ-nin ərazi bütövlüyünə təhdid yaranacağı halda sazişin dayandırılması imkanı
Sonuncu bənd xüsusilə Trampın Greenland ilə bağlı son açıqlamalarından sonra aktuallaşıb. Belə ki, ABŞ prezidentinin Aİ ölkələrinə qarşı geosiyasi dəstəklə bağlı təhdid xarakterli mesajlar verdiyi bildirilir.

Müzakirələrdə digər mübahisəli məsələ isə European Commission-un mövqeyidir. Komissiya saziş mətnini yumşaltmağa və Aİ-nin üçüncü ölkələrin iqtisadi təzyiqlərinə qarşı ən sərt alətlərindən biri hesab olunan “Anti-Coercion Instrument” mexanizminə istinadları azaltmağa çalışır.
“Avropanın ticarət bazukası” adlandırılan bu mexanizm xarici şirkətlərin vahid bazara çıxışına, lisenziyalarına və intellektual mülkiyyət hüquqlarına məhdudiyyətlər tətbiq etməyə imkan verir.

Hazırda əsas mübahisə sazişin qüvvəyə minmə tarixi ətrafında gedir. Avropa Parlamenti tələb edir ki, ABŞ tarifləri tam şəkildə razılaşdırılmış 15 faiz həddinə endirmədən saziş qüvvəyə minməsin. Avropa Komissiyası isə əksinə, razılaşmanın dərhal tətbiqinə tərəfdardır.

Danışıqlar aparan tərəflər sənədin iyun ayına qədər yekunlaşdırılmasına çalışırlar ki, Trampın müəyyən etdiyi son tarixədək səsvermə keçirilsin.