(Ədəbi-publisistik esse)

Bəzən bir xalqın yaddaşı kitablarla deyil, simalarla yaşayır. O simalar ki, səhnədə, ekranda, sözün və baxışın qüdrəti ilə bir dövrü danışır, bir millətin ruhunu daşıyır. Rasim Balayev də məhz belə sənətkarlardan idi – o, yalnız aktyor deyildi, o, zamanın üzünə yazılmış bir yaddaş idi.
Onun sənəti adi rollardan ibarət deyildi. Hər obrazında tarix danışırdı, hər baxışında bir millətin ağrısı, qüruru və səssiz fəryadı gizlənirdi. O, səhnəyə çıxanda tamaşaçı aktyoru deyil, taleyi görürdü. Çünki Rasim Balayev obraz yaratmırdı – o, obrazın özünə çevrilirdi.
Azərbaycan kinosunun qızıl səhifələri onun adı ilə işıqlanır. Xüsusilə tarixi obrazların ifasında onun sənətkarlığı bir məktəbə çevrilmişdi. Onun canlandırdığı qəhrəmanlar yalnız keçmişin insanları deyildi – onlar bu gün də yaşayan, nəfəs alan milli ruhun təcəssümü idi. Sanki o, tarixlə bu gün arasında körpü idi.
Bu gün isə o körpünün bir ucu qırıldı...
Xəbər ağırdır. Deyirlər ki, sənətkar Memorial Hospital xəstəxanasında dünyasını dəyişib. Xəstəliklə mübarizə aparırdı – ağciyər xərçəngi və yüksək şəkərin gətirdiyi sükutla üz-üzə idi. Amma bəzən həyat ən güclü sənətkarı belə səssizcə səhnədən aparır.
Onun gedişi təkcə bir insanın itkisi deyil. Bu, bir epoxanın, bir üslubun, bir sənət məktəbinin sükuta bürünməsidir. Çünki Rasim Balayev kimi aktyorlar nadir doğulur. Onlar yalnız rollar oynamır, milli kimliyi formalaşdırır, yaddaş yaradır, ruh tikir.
O, tamaşaçının qəlbində bir aktyor kimi yox, bir hiss kimi qalacaq. Bəzən bir kadrda, bəzən bir səssiz baxışda, bəzən də heç bir söz demədən hər şeyi anlatdığı anlarda...
Sənətkarın ömrü bitə bilər, amma sənəti bitməz.
Onun səsi susa bilər, amma yaratdığı obrazlar danışmaqda davam edər.

AYRILIR

Еy müsəlmanlar, mədəd, ol yar pünhan ayrılır,
Ağlamayım nеyləyim, çün gövdədən can ayrılır.

Еy sənəm, hicran əlində nalеyi-zar еylərəm,
Gözlərimdən sanasan dəryayi-ümman ayrılır.

Ol səbəbdəndir ki, mən bimarü rəncur olmuşam,
Хəstə könlüm mərhəmi, şol dərdə dərman ayrılır.

Rəngi-çöhrəm zərd olubdur, qamətim həm çün hilal,
Ol günəş üzlü həbibim, lə’li-хəndan ayrılır.

Taqətim, səbrim tükəndi, yarsız mən nеylərəm?
Əqlimi şеyda qılan ol çеşmi fəttan ayrılır.

Məhşəri-yövmül-hеsab, qopdu qiyamət başıma,
Еy Yusuf surətli, məndən piri-Kən’an ayrılır.

Еy cigərsuz nari-firqətdən Nəsimi çarə nə?
Hər kimə nəhnü qəsəmna çün əzəldən ayrılır.

Rasim Balayev getdi…
Amma onun yaratdığı dünya qalır.
Bu dünya – Azərbaycan mədəniyyətinin yaddaşıdır.

Rahib KƏRİMLİ,
yazıçı-jurnalist