İraqın şiələr üçün müqəddəs şəhəri Nəcəfin kənarında yerləşən Vadi əs-Salam dünyanın ən böyük qəbiristanlığı hesab olunur. 9 kvadrat kilometrdən çox ərazini əhatə edən qəbiristanlıqda 5-6 milyon insanın dəfn edildiyi bildirilir.

Ərəbcə “Sülh vadisi” mənasını verən Vadi əs-Salamda 1400 ildən artıqdır ki, dəfn mərasimləri keçirilir. Qəbiristanlıq UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısının ilkin siyahısına daxil edilib.

Vadi əs-Salam yalnız İraq şiələri üçün deyil, şiəliyin yayıldığı digər ölkələrdən olan insanlar üçün də mühüm dini məkan sayılır. Bunun əsas səbəblərindən biri Əli ibn Əbu Talibin burada dəfn olunmasıdır. Əli ibn Əbu Talib Məhəmməd peyğəmbərin əmisi oğlu və kürəkəni, həmçinin şiələrin ilk imamı hesab olunur.

Qəbiristanlıqda İslam ənənəsində adı çəkilən Hud və Saleh peyğəmbərlərin məzarlarının da olduğu bildirilir. Burada din xadimləri ilə yanaşı, müxtəlif tarixi və siyasi şəxslər də dəfn olunub. Onların arasında İraqın tanınmış din xadimi və siyasi fəalı Məhəmməd Baqir əs-Sədr də var. Ərazidə 1980-ci illərdəki İran-İraq müharibəsində həlak olanlar üçün ayrıca bölmə də mövcuddur.

Alimlərin hesablamalarına görə, son 1400 il ərzində Vadi əs-Salamda 5-6 milyon insan dəfn edilib. Burada müxtəlif müharibə və münaqişələrdə, o cümlədən 2003-2011-ci illərdə İraqdakı müharibə və İŞİD-lə qarşıdurmalar zamanı həlak olanların da məzarları yerləşir.

İraq müharibəsinin ən gərgin dövrlərində qəbiristanlıqda gündə 250-dək dəfn mərasiminin keçirildiyi bildirilir. 2014-cü ildə İŞİD-in İraqın bir hissəsinə nəzarəti ələ keçirməsindən sonra isə gündəlik dəfnlərin sayı təxminən 200-ə çatıb.

Yuxarıdan baxdıqda Vadi əs-Salam nəhəng şəhəri xatırladır. Yerdən isə məkan müxtəlif məqbərələr, məzar daşları, dar və dolanbac keçidlərdən ibarət mürəkkəb labirint təsiri bağışlayır.

Yerli sakinlər arasında qəbiristanlıqda cinlərin və digər pis ruhların yaşadığına dair inanclar da mövcuddur. Tədqiqatçılar bu inancları İslamın VII əsrdə bölgədə yayılmasından əvvəl mövcud olmuş qədim regional mifologiyanın izləri ilə əlaqələndirirlər.