Meşələrin və deqradasiyaya uğramış torpaqların bərpası həm ərzaq təhlükəsizliyinin gücləndirilməsinə, həm də iqlim dəyişikliyi ilə mübarizəyə kömək edə bilər. Bu qənaət BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının (FAO) hazırladığı “Dünyanın meşələrinin vəziyyəti – 2026” (SOFO) hesabatında əksini tapıb.

FAO-nun məlumatına görə, meşələr dünyanın quru ərazisinin təxminən 32 faizini, yəni 4,14 milyard hektarı əhatə edir. Meşələr böyük həcmdə karbonu udaraq saxlayır və quruda yaşayan heyvan və bitki növlərinin təxminən 80 faizi üçün yaşayış mühiti yaradır.

Bununla belə, 1990-cı ildən etibarən dünyada meşələrin ümumi sahəsi 489 milyon hektar azalıb. Meşələrin qırılması tempi tədricən azalsa da, problem hələ də geniş miqyasda qalır. 1990–2000-ci illərdə hər il orta hesabla 17,6 milyon hektar meşə itirildiyi halda, 2015–2025-ci illərdə bu göstərici 10,9 milyon hektara düşüb.

Meşələrin vəziyyətinə yalnız qırıntılar deyil, təbii yanğınlar, zərərvericilər, xəstəliklər və ekstremal hava hadisələri də ciddi təsir göstərir. Hər il təxminən 127 milyon hektar meşə sahəsi yanğınlardan zərər çəkir. Bundan əlavə, ən azı 50 milyon hektar ərazi həşəratlar, xəstəliklər və əlverişsiz hava şəraiti səbəbindən ziyan görür.

FAO torpaqların və meşələrin bərpası istiqamətində tədbir görülməməsinin illik iqtisadi nəticələrinin 6,3 trilyon dollara qədər çata biləcəyini bildirir. Eyni zamanda, deqradasiyaya uğramış 1 milyard hektardan çox torpağın bərpası ildə 1,8 trilyon dollara qədər iqtisadi fayda yarada bilər.

Təşkilatın hesablamalarına əsasən, 15 il ərzində torpaqların deqradasiyası və quraqlıqla mübarizəyə 2,6 trilyon dollar sərmayə qoyulması yatırılan vəsaitdən səkkiz dəfə çox sosial gəlir təmin edə bilər. Əlverişli şəraitdə hər yatırılan 1 dolların 30 dollara qədər fayda yaratması mümkündür.

Hesabata görə, ərazisində dünya meşələrinin təxminən 69 faizinin yerləşdiyi 91 ölkə və region 190 milyon hektardan çox ərazinin bərpası ilə bağlı öhdəlik götürüb.

FAO iri layihələr sırasında Sahara və Sahel regionlarında həyata keçirilən “Böyük Yaşıl Divar” təşəbbüsünü, Çinin “Üç Şimal” proqramını, həmçinin Argentina, Braziliya və Paraqvayın Atlantik meşələri üzrə üçtərəfli paktını qeyd edir.

Lakin faktiki bərpa işləri hazırda elan edilmiş ərazilərin yalnız təxminən 23 faizini əhatə edir. FAO bildirir ki, ölkələr əsasən bərpa edilmiş ərazilərin həcmi barədə hesabat verir. Bu layihələrin sosial-iqtisadi nəticələri və biomüxtəlifliyə uzunmüddətli təsiri isə daha az hallarda qiymətləndirilir.

Hesabatın müəllifləri dörd əsas istiqamətə diqqət yetirməyi təklif edirlər: yerli xalqların və icmaların hüquqlarının qorunması, landşaftların bərpasının kompleks şəkildə planlaşdırılması, uzunmüddətli investisiyaların cəlb edilməsi və səmərəli qanunvericilik çərçivəsində dövlət qurumlarının əlaqələndirilmiş fəaliyyəti.

FAO-nun yanaşmasına görə, meşələrin və torpaqların bərpası yalnız ekoloji problemin həlli deyil, eyni zamanda ərzaq təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsi və iqtisadi dayanıqlılığın artırılması üçün mühüm imkan yaradır.